Husilər: Ənsarullah hərəkatı və Yəmən böhranı

Rəsmi olaraq "Ənsarullah" ("Allahın köməkçiləri") adlandırılan Yəmən husi hərəkatı son onilliklərdə yerli dini qrupdan ölkənin paytaxtı Səna da daxil olmaqla, Yəmənin böyük hissəsinə nəzarət edən güclü hərbi-siyasi qüvvəyə çevrilmişdir. Bu gün bu təşkilat regiondakı və mühüm dəniz yollarındakı fəaliyyəti ilə beynəlxalq birliyin diqqətini cəlb edərək Yaxın Şərq geosiyasətinin mərkəzində dayanır.

Yaranma tarixi və hərəkatın kökləri

Hərəkat 1990-cı illərin əvvəllərində Yəmənin şimalındakı Sədə əyalətində yaranıb. Onun banisi Hüseyn Bədrəddin əl-Husi olmuşdur ki, qruplaşma da öz qeyri-rəsmi, lakin ən məşhur adını (husilər) onun şərəfinə almışdır.

Başlanğıcda bu, Yəmən əhalisinin təxminən üçdə birinin tarixən mənsub olduğu şiə islamının mötədil qolu olan zeydilik ənənələrinin dirçəldilməsinə yönəlmiş "Mömin Gənclər" adlı mədəni-dini hərəkat idi. Əl-Husinin tərəfdarları öz dini kimliklərini sünni sələfiliyinin artan təsirindən qorumağa çalışır və prezident Əli Abdulla Salehin rəhbərlik etdiyi mərkəzi hökumət tərəfindən şimal bölgələrinin kənarda saxlanılmasından narazılıqlarını bildirirdilər.

"Ənsarullah"ın ideologiyası və əsas məqsədləri

Husilərin ideoloji platforması dini şiə çalarlarını və kəskin anti-Qərb, anti-imperialist ritorikanı özündə birləşdirir. Hərəkatın rəsmi şüarı (sərxə) ABŞ və İsrailə qarşı lənətləri, eləcə də islamın qələbəsinə çağırışları ehtiva edir.

"Ənsarullah"ın əsas məqsədlərinə aşağıdakılar daxildir:

- Zeydi azlığının dini və mədəni hüquqlarının qorunması.

- Yəmənin daxili siyasi elitasındakı korrupsiyaya qarşı mübarizə.

- Ölkənin daxili işlərinə xarici müdaxiləyə, xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı və ABŞ-ın müdaxiləsinə qarşı çıxmaq.

- Sosial ədalət və islam dəyərləri prinsipləri əsasında suveren dövlətin qurulması.

Yəməndə vətəndaş müharibəsi və hakimiyyətə gəliş

Husilərlə mərkəzi hakimiyyət arasındakı münaqişə 2004-cü ildə, silahlı toqquşmalar zamanı Hüseyn əl-Husinin həlak olması ile kəskinləşdi. Liderlik onun qardaşı, bu günə qədər təşkilata rəhbərlik edən Əbdülməlik əl-Husiyə keçdi.

2011-ci il "Ərəb baharı" hadisələri və ondan sonrakı siyasi qeyri-sabitlik dönüş nöqtəsi oldu. 2014–2015-ci illərdə husilər Səna üzərində nəzarəti bərqərar etdilər və yeni hökuməti ölkənin cənubuna qaçmağa məcbur etdilər. Bu, genişmiqyaslı vətəndaş müharibəsinə səbəb oldu və Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiyanın hərbi müdaxiləsi ilə nəticələndi. İllərlə davam edən ağır döyüşlərə və humanitar böhrana baxmayaraq, "Ənsarullah" mühüm mövqelərini qoruyub saxlaya bildi və nəzarət etdiyi ərazilərdə öz inzibati strukturunu möhkəmləndirdi.

Geosiyasi kontekst və müasir status

Beynəlxalq arenada husilər İranın himayəsi altında olan və bura Suriya hökuməti, Livanın "Hizbullah"ı və Fələstinin HƏMAS qruplaşmasının da daxil olduğu qeyri-rəsmi ittifaqın - "Müqavimət Oxu"nun bir hissəsi kimi qəbul edilir. Tehran hərəkata siyasi və hərbi-texniki dəstək verir ki, bu da husilərə pilotsuz uçuş aparatları və ballistik raketlər də daxil olmaqla öz arsenallarını əhəmiyyətli dərəcədə modernləşdirməyə imkan vermişdir.

Son illərdə husilərin təsiri Yəmənin daxili sərhədlərindən xeyli kənara çıxıb. Onların Babülməndəb boğazında və Qırmızı dənizdə kommersiya gəmilərinin hərəkətini əngəlləmək imkanları yerli hərəkatı qlobal ticarətə və enerji təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edən qlobal risk faktoruna çevirmişdir.