Əshabi-Kəhf ziyarətgahı

Əshabi-Kəhf – Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının ən müqəddəs və sirli yerlərindən biridir. Naxçıvan şəhərindən 12 km şərqdə yerləşən bu müqəddəs mağara, özünün unikal tarixi, mənəvi əhəmiyyəti və təbii gözəlliyi ilə zəvvarları və turistləri cəlb edir. Quranın 18-ci surəsi "Mağara"da (Əl-Kəhf) qeyd olunan Əshabi-Kəhf, rəvayətə görə, inanclarına görə təqiblərdən qaçaraq mağarada 309 il yatan yeddi gənc haqqında əfsanə ilə bağlıdır. Bu məqalə bu unikal məkanın tarixini, əhəmiyyətini və xüsusiyyətlərini açıqlayır.

Tarixi və dini əhəmiyyəti

Əshabi-Kəhf (ərəbcədən tərcümədə – "mağara sakinləri") haqqında əfsanə, xristian tarixindəki Efes yeddi yatanları hekayəsi ilə səsləşən Quran hekayəsinə əsaslanır. Qurana görə, bütpərəstliyi rədd edən və tək Allaha inanan gənclər öz inanclarını qorumaq üçün mağarada gizləniblər. Allah onları üç əsrdən çox davam edən dərin yuxuya qərq edib. Oyandıqda, dünyanın dəyişdiyini və inanclarının hakim olduğunu görüblər. Bu hekayə dözümlülüyü, imanı və ilahi himayəni simvolizə edir.

Naxçıvanda Əshabi-Kəhf mağarası bu əfsanə ilə bağlı yerlərdən biri hesab olunur. Yerli sakinlər onu "ocaq" (müqəddəs yer) adlandırır və onun şəfaverici xüsusiyyətlərinə inanırlar. Kor və yeriyə bilməyən bir uşağın mağaranı ziyarət etdikdən sonra, tavanından düşən su damlası ilə sağalması haqqında rəvayət mövcuddur. Mağara dəniz səviyyəsindən 1665 metr yüksəklikdə, Xaçadağ və Nəhacirdağ dağları arasında yerləşir ki, bu da ona xüsusi mistik atmosfer verir.

Memarlıq və təbii mühit

Əshabi-Kəhf mağarası qayada oyulmuş, hündür tavanlı (10-15 metrə qədər) geniş bir qrotdur. İçəridə qədim insan fəaliyyətinin izlərini görmək olar: divarlardakı qara ləkələr ibtidai insanların yandırdığı tonqalların izləridir. Mağaranın yanında kiçik damlalarla axan və sərin, sakitləşdirici atmosfer yaradan bir bulaq var. Yaxınlıqda kiçik məscid, namaz otağı və qədim qəbiristanlıq yerləşir ki, bu da kompleksin dini əhəmiyyətini vurğulayır.

Mağaranın təbii mühiti də az təsirli deyil. Füsunkar dərədə yerləşən mağara, turistləri və fotoqrafları cəlb edən sərt dağ mənzərələri ilə əhatə olunub. Mağaraya gedən yol geniş beton pilləkənlərdən keçir və girişin qarşısındakı meydançadan dərəyə gözəl mənzərə açılır. Qrot daxilində zəvvarlar tez-tez yeddi daşdan ibarət piramidalar qoyurlar ki, bu da yeddi yatan gənclərə həsr olunmuş ənənə ilə bağlıdır.

Mədəni və turizm əhəmiyyəti

Əshabi-Kəhf – təkcə dini deyil, həm də Azərbaycanın mədəni abidəsidir. Kompleksi hər il minlərlə zəvvar ziyarət edir, xüsusilə Qurban bayramı zamanı ziyarətçilərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə artır. Yerli sakinlər və turistlər buraya dua etmək, arzu tutmaq və ya sadəcə bu yerin enerjisini hiss etmək üçün gəlirlər. Mağara, inanclara görə, ruh sakitliyi və ya şəfa tapmaq mümkün olan "güc məkanlarından" biri hesab olunur.

Əshabi-Kəhf kompleksi Naxçıvanın turizm marşrutlarına daxildir. TURLAR.AZ kimi turizm agentlikləri mağaranın, eləcə də Əlincə qalası və Batabat gölü kimi regionun digər görməli yerlərinin ziyarətini əhatə edən turlar təşkil edirlər. Mağara həmçinin mədəniyyət xadimlərinin diqqətini cəlb edib: 2013-cü ildə muğam müsabiqəsində iştirak edən tanınmış Azərbaycan sənətçiləri onu ziyarət ediblər ki, bu da onun mədəni həyat üçün əhəmiyyətini vurğulayır.

Qədim əfsanələrlə əlaqə

Yerli rəvayətlər Əshabi-Kəhfi təkcə Quran hekayəsi ilə deyil, həm də daha qədim miflərlə əlaqələndirir. Bəzi tədqiqatçılar güman edirlər ki, mağara Gilqameşin ölümsüzlük sirrini axtararkən Utnapiştilə (Nuhun şumer analoqu) görüş yeri ola bilərdi. Qayada kəskin şəkildə kəsilən ayaqqabılı ayaq izləri bu yerə daha çox sirlilik qatır. Naxçıvanda həmçinin, rəvayətə görə, yeddi saleh insanın qaçdığı və mağarada gizləndiyi zalım padşah Dağ-Yunus haqqında əfsanələr də mövcuddur.

Müasir vəziyyəti və perspektivləri

Bu gün Əshabi-Kəhf – Naxçıvan Muxtar Respublikasının hakimiyyəti tərəfindən dəstəklənən, səliqəli dini-mədəni kompleksdir. Regionda turizmin inkişafı sayəsində onun populyarlığı artır. 2025-ci ildə, Iğdır-Naxçıvan qaz kəməri də daxil olmaqla infrastrukturun yaxşılaşdırılması ilə, regionun turistlər üçün əlçatanlığı artmağa davam edir. Mağara Azərbaycanın mənəvi və tarixi irsinin mühüm simvolu olaraq qalır və həm inananları, həm də tarix və mədəniyyətlə maraqlananları cəlb edir.

Nəticə

Naxçıvandakı Əshabi-Kəhf – din, tarix və təbii gözəlliyin bir-birinə qarışdığı bir yerdir. Quranda qeyd olunan mağara Azərbaycanın ziyarətgahına və mədəni irsinə çevrilib. Onun mistik atmosferi, qədim əfsanələri və füsunkar ətrafı Əshabi-Kəhfi Naxçıvanda mütləq ziyarət edilməli məkana çevirir. Bu sadəcə bir mağara deyil, bütün dünyada insanlara ilham verməyə davam edən iman, dözümlülük və mənəvi axtarışın simvoludur.