Göygöl rayonu: təbiət, tarix və ümumi məlumat

Göygöl rayonu Azərbaycan Respublikasının qərbində, Kiçik Qafqaz dağlarının şimal yamaclarında, dağlıq və dağətəyi zonada yerləşir. Rayon şimalda Gəncə şəhəri və Samux rayonu, şərqdə Goranboy, cənubda Kəlbəcər, cənub-qərbdə Daşkəsən, qərbdə isə Şəmkir rayonu ilə həmsərhəddir. Ərazisi təxminən 920 kvadrat kilometrdir. Şimaldan cənuba 55 km, qərbdən şərqə isə 36 km uzanır. Ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 3724 metr yüksəklikdə yerləşən Gamışdağdır.

Rayon mərkəzi Göygöl şəhəridir. Bakıdan 364 km, Gəncədən isə təxminən 10–15 km məsafədə yerləşir. Gəncə hava limanı və dəmir yolu stansiyasına yaxınlığı nəqliyyat baxımından əlverişlidir. Əhalisi 63–65 min nəfər arasındadır. İnzibati cəhətdən 1 şəhər, bir neçə qəsəbə və kənddən ibarətdir.

Tarixi keçmiş

Göygöl şəhərinin əsası 1819-cu ildə Württemberg knyazlığından gəlmiş alman kolonistləri tərəfindən qoyulmuş və Helenendorf adlandırılmışdır. Bu, Azərbaycanda ilk böyük alman məskənlərindən biri idi. Almanlar burada şərabçılıq, kənd təsərrüfatı və memarlıq ənənələrini inkişaf etdirmişlər.

1930-cu ildə Nərimanov rayonu kimi təşkil olunmuş, 1938-ci ildə Xanlar rayonu, mərkəzi isə Xanlar şəhəri adlandırılmışdır. 2008-ci ildə isə rayon və şəhər məşhur Göygöl gölünün şərəfinə Göygöl adlandırılmışdır. Alman irsi bu gün də şəhərin küçələrində, binalarında və mədəni abidələrində yaşayır.

Təbiət və göllər

Rayonun ən məşhur təbiət abidəsi Göygöl gölüdür. 1139-cu ildə baş vermiş güclü zəlzələ nəticəsində Kəpəz dağının bir hissəsinin uçması ilə yaranmışdır. Dəniz səviyyəsindən təxminən 1556 metr yüksəklikdə yerləşən gölün suyu şəffaf və mavi rəngdədir. Ətrafında Maralgöl, Zəligöl, Aynagöl və digər göllər mövcuddur.

Rayon ərazisinin əhəmiyyətli hissəsini meşələr tutur. Burada şərq fıstığı, Qafqaz vələsi, palıd və digər ağac növləri yayılmışdır. Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu (sonralar milli park statusu almış) nadir flora və fauna nümunələrini qoruyur. Cüyür, maral, ayı, dağ keçisi və digər heyvanlar burada yaşayır.

İqtisadiyyat və həyat tərzi

Rayonun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Əhali heyvandarlıq, əkinçilik, üzümçülük, meyvəçilik və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Məhsuldar torpaqlar və otlaqlar kənd təsərrüfatının inkişafına şərait yaradır. Alman kolonistlərinin vaxtında qoyulmuş şərabçılıq ənənələri də qismən qorunub saxlanılır.

Turizm potensialı

Göygöl rayonu təbiətsevərlər, tarix həvəskarları və istirahət axtaranlar üçün cəlbedici məkandır. Göygöl gölünə ekskursiyalar, dağ yürüyüşləri, alman memarlığının izləri və təmiz dağ havası turistləri cəlb edir. Rayonun mənzərəli yolları və qoruq zonaları ekoturizm üçün əlverişlidir.

Göygöl rayonu Azərbaycanın təbii gözəllikləri, tarixi irsi və sakit dağ həyatı ilə seçilən unikal bölgələrindən biridir. Zəngin təbiəti və mədəni qatları onu ölkənin qərb regionunun vacib turizm və kənd təsərrüfatı mərkəzinə çevirmişdir.