"Haaqa Məhkəməsi" teqi üzrə xəbərlər
Haaqa Məhkəməsi nədir və hansı işlərə baxır?
"Haaqa Məhkəməsi" ifadəsi adətən Niderlandın Haaqa şəhərində yerləşən bir neçə beynəlxalq hüquq qurumunu ifadə edir. Ən məşhurları Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsidir. Bu qurumlar tez-tez qarışdırılır, halbuki onların səlahiyyətləri və məqsədləri fərqlidir.
Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi (BƏM)
Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi 1945-ci ildə BMT Nizamnaməsi ilə yaradılıb və təşkilatın əsas məhkəmə orqanıdır. Məhkəmə Haaqadakı Sülh Sarayında yerləşir və 1946-cı ildən fəaliyyət göstərir.
Məhkəmə 15 hakimdən ibarətdir. Onları BMT Baş Assambleyası və Təhlükəsizlik Şurası 9 il müddətinə seçir. İki əsas funksiyası var:
- Mübahisəli işlər. Dövlətlər arasındakı hüquqi mübahisələrə baxır. Yalnız dövlətlər tərəf ola bilər, fiziki şəxslər və şirkətlər müraciət edə bilməz.
- Məsləhət rəyləri. BMT orqanlarının və ixtisaslaşmış qurumların sorğusu əsasında hüquqi məsələlər üzrə rəy verir.
Məhkəmənin qərarları tərəflər üçün məcburidir, yekidir və apelyasiya olunmur. Lakin məhkəmənin qərarı icra etdirmək üçün ayrıca polis qüvvəsi yoxdur. Məhkəmə yurisdiksiyası yalnız tərəflərin razılığı ilə yaranır: bu razılıq xüsusi saziş, beynəlxalq müqavilənin müddəası və ya birtərəfli bəyanat formasında ola bilər.
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi (BCM)
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi Roma Statutu əsasında 1998-ci ildə qəbul edilmiş sənədlə yaradılıb. Statut 2002-ci il iyulun 1-də qüvvəyə minib. BƏM-dən fərqli olaraq, BCM dövlətləri deyil, konkret şəxsləri mühakimə edir.
Məhkəmənin yurisdiksiyasına aşağıdakı cinayətlər daxildir:
- soyqırımı;
- insanlığa qarşı cinayətlər;
- müharibə cinayətləri;
- təcavüz cinayəti.
BCM tamamlayıcılıq prinsipi ilə işləyir. Yəni milli məhkəmələr cinayəti araşdırmaq istəmirsə və ya bunu həqiqətən edə bilmirsə, işə beynəlxalq səviyyədə baxılır. Roma Statutunun iştirakçısı olan dövlətlərin sayı 120-dən çoxdur.
Digər Haaqa qurumları
Haaqada həmçinin 1899-cu ildə yaradılmış Daimi Arbitraj Məhkəməsi fəaliyyət göstərir. O, dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar və bəzən özəl tərəflər arasındakı mübahisələrin arbitraj və vasitəçilik yolu ilə həllini təşkil edir.
Haaqa Məhkəməsini Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsindən fərqləndirmək
Tez-tez edilən səhvlərdən biri Haaqa məhkəmələrini Strasburqdakı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi ilə qarışdırmaqdır. Strasburq məhkəməsi Avropa Şurasına aid qurumdur və fiziki şəxslərin Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının pozulması ilə bağlı şikayətlərinə baxır. Haaqa qurumları isə beynəlxalq hüququn dövlətlərarası və cinayət-hüquqi məsələləri ilə məşğul olur.
Azərbaycan və Haaqa
2021-ci ildə Azərbaycan və Ermənistan Irqi Ayrı-seçkiliyin Bütün Formalarının Ləğvi haqqında Beynəlxalq Konvensiya əsasında bir-birinə qarşı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə iddia qaldırıb. Bu işlərin gedişi və qərarları dəyişə bilər, ona görə aktual vəziyyəti məhkəmənin rəsmi məlumatlarından yoxlamaq məsləhətdir.
Nəticə
Haaqa Məhkəməsi vahid orqan deyil, beynəlxalq ədalətin müxtəlif sahələrini əhatə edən qurumlar toplusudur. Dövlətlər arasındakı mübahisələr BƏM-də, ağır beynəlxalq cinayətlərdə təqsirləndirilən şəxslərin işləri isə BCM-də baxılır. Bu fərqi bilmək xəbərləri düzgün anlamağa və hüquqi terminləri səhvsiz işlətməyə kömək edir.
