Herpes Virusu: Səbəbləri, Əlamətləri və Müalicə Üsulları

Herpes virusu dünya əhalisi arasında ən geniş yayılmış infeksiyalardan biridir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının göstəricilərinə əsasən, böyüklərin böyük bir hissəsi bu virusun daşıyıcısıdır. Çox vaxt gizli (latent) formada orqanizmdə qalan bu infeksiya immunitet zəiflədikdə aktivləşərək müxtəlif narahatlıqlara səbəb olur.

Herpes virusu nədir və necə yoluxur?

Herpes müxtəlif toxumaları, xüsusilə də dəri və selikli qişaları zədələyən virus mənşəli xəstəlikdir. Virus orqanizmə daxil olduqdan sonra sinir düyünlərinə (qanqliyalara) yerləşir və ömür boyu orada qalır. İmmun sistemi güclü olduqda virus «yuxu» rejimində olur və heç bir simptom vermir.

Virusun yoluxma yolları kifayət qədər müxtəlifdir:

- Təmas yolu: Xəstə insanla birbaşa dəri və ya selikli qişa təması (öpüşmək, əl tutmaq).

- Məişət yolu: Ümumi dəsmal, qab-qacaq, kosmetik vasitələr və ya şəxsi гигийена əşyalarından istifadə.

- Cinsi yol: Qorunmayan cinsi əlaqə zamanı.

- Vertikal yol: Anadan dölə hamiləlik və ya doğuş prosesində.

Herpes virusunun əsas növləri

İnsanlarda xəstəlik törədən herpes virusunun bir neçə tipi mövcuddur, lakin ən çox rast gəlinənlər birinci və ikinci tiplərdir:

- İnsan Herpes Virusu Tip 1 (HSV-1): Adətən dodaqlarda, burun ətrafında və üzdə yaralanmalarla (uçuq) müşahidə olunur. Uşaq yaşlarından məişət kontaktları vasitəsilə asanlıqla ötürülür.

- İnsan Herpes Virusu Tip 2 (HSV-2): Əsasən genital herpesə səbəb olur və cinsi yolla yoluxur. Bu tip reproduktiv sistemin selikli qişalarını zədələyir.

Bundan əlavə, suçiçəyi və kəmərləyici dəmrov törədən Varicella-Zoster (Tip 3), Epşteyn-Barr (Tip 4) və Sitomeqalovirus (Tip 5) da herpes virusları ailəsinə daxildir.

Xəstəliyin əsas əlamətləri

Herpes infeksiyasının inkişafı bir neçə mərhələdən ibarətdir:

- İlkin narahatlıq: Dərinin və ya selikli qişanın müəyyən sahəsində qıcıqlanma, qaşınma, göynəmə və ya sancı hissi yaranır.

- Qabarcıqların əmələ gəlməsi: Bir neçə saat və ya gün ərzində həmin nahiyədə içi şəffaf maye ilə dolu kiçik qabarcıqlar əmələ gəlir.

- Yaralanma: Qabarcıqlar partlayır, yerində ağrılı kiçik yaralar (eroziyalar) formalaşır. Bu mərhələdə virusun başqalarına keçmə riski ən yüksək səviyyədədir.

- Qabıqlanma və sağalma: Yaraların üzəri qabıqla örtülür və təxminən 7–10 gün ərzində çapıq qoymadan sağalır.

Bəzi hallarda kəskinləşmə zamanı bədən temperaturunun yüksəlməsi, ümumi zəiflik, əzələ ağrıları və regional limfa düyünlərinin böyüməsi də müşahidə oluna bilər.

Virusu aktivləşdirən amillər

Herpes virusunun yenidən baş qaldırmasına (residivə) təkan verən əsas səbəblər bunlardır:

- İmmunitetin zəifləməsi və mövsümi soyuqdəymələr;

- Xroniki stres, yorğunluq və yuxusuzluq;

- Uzun müddət günəş şüaları altında qalmaq (ultrabənövşəyi şüalanma);

- Qeyri-balanslaşdırılmış qidalanma və avitaminoz;

- Qadınlarda menstrual dövr və hormon dəyişiklikləri.

Müalicə və profilaktika üsulları

Müasir təbabətdə herpes virusunu orqanizmdən tamamilə təmizləyən dərman vasitəsi hələ ki mövcud deyildir. Lakin müvafiq preparatlar vasitəsilə simptomları sürətlə aradan qaldırmaq və kəskinləşmələrin tezliyini azaltmaq mümkündür.

Müalicə zamanı antivirus məlhəmləri və həbləri tətbiq olunur. Dərman müalicəsi simptomlar yeni başladıqda (qaşınma mərhələsində) daha effektdir.

Profilaktika üçün immuniteti yüksək saxlamaq, sağlam qidalanmaq, şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək və kəskinləşmə dövründə olan şəxslərlə sıx kontaktdan çəkinmək vacibdir.