Kərkicahan qəsəbəsi: Tarixi irsi və müasir inkişafı

Kərkicahan qəsəbəsi Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunda, Xankəndi şəhərinin inzibati ərazi vahidində yerləşən şəhər tipli qəsəbədir. Dəniz səviyyəsindən təxminən 1130 metr hündürlükdə yerləşən və ümumi sahəsi 234 hektar olan bu yaşayış məntəqəsi öz coğrafi mövqeyi və tarixi əhəmiyyəti ilə seçilir. Qəsəbə Xankəndinin cənub-qərb istiqamətində yerləşir və ətrafındakı meşə massivləri ilə əhatə olunub.

Kərkicahanın tarixi kökləri

Kərkicahanın tarixi Qarabağ xanlığı dövrünə qədər uzanır. Yaşayış məntəqəsinin adı mənbələrdə Kərkican, Kirkican kimi də qeyd olunub. Sovet dövründə qəsəbə azərbaycanlıların kompakt yaşadığı məkan kimi tanınırdı. 1960-cı illərdə isə keçmiş muxtar vilayətin rəhbər orqanları qəsəbənin adını rəsmi siyahıdan çıxararaq onu Xankəndi şəhərinə birləşdirmişdi. Buna baxmayaraq, əhali öz milli kimliyini və yaşayış tərzini qoruyub saxlamışdı.

İşğaldan əvvəl qəsəbədə 355 ailə olmaqla 1796 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı. Burada fərdi yaşayış evləri, məktəb və digər sosial obyektlər mövcud idi. Əhali əsasən əkinçilik və digər ənənəvi təsərrüfat sahələri ilə məşğul olurdu.

İşğal və azadlıq dövrü

1991-ci ilin sonlarında, dekabrın 28-də Kərkicahan Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olundu. 1992-ci ildə qəsəbə yandırıldı və dağıdıldı. Uzun illər ərzində ərazi işğal altında qaldı. 2020-ci ildə imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən müəyyən müddət sülhməramlı qüvvələrin müvəqqəti nəzarətində oldu.

2023-cü ilin sentyabr ayında həyata keçirilən lokal antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Ordusu qəsəbəyə nəzarəti bərpa etdi. Bu, Qarabağda suverenliyin tam təmin olunması prosesinin vacib mərhələlərindən biri oldu. Prezident İlham Əliyev 2023-cü il oktyabrın 15-də qəsəbəyə səfər edərək burada Azərbaycan bayrağını ucaltdı.

Bərpa və qayıdış prosesi

Hazırda Kərkicahanda genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri aparılır. Qəsəbədə 33 yaşayış binası və 1037 fərdi ev mövcuddur. Onlardan bir qismi yararsız, digərləri isə qismən yararlı vəziyyətdədir. Təmir işlərinə 2025-ci ilin may ayında başlanıb. İlkin mərhələdə artıq 30 evdə təmir başa çatıb. Bu ilin sonunadək 40, növbəti ildə isə 280 evin təmiri planlaşdırılır.

Qeydiyyatda 674 ailə olmaqla ümumilikdə 2531 sakin var. İlkin mərhələdə 30 ailə (təxminən 115 nəfər) doğma yurdlarına qayıdıb. Onlara mənzillərin açarları təqdim edilib və müvəqqəti yaşadıqları yerlərdən köç başlanıb.

İnfrastrukturun bərpası da sürətlə davam edir. Su, elektrik və qaz xətləri yoxlanılıb və yenilənib. Yeraltı optik kabel çəkilib, elektrik xətləri çəkilib, küçə işıqlandırması təmin olunub, daxili yollar asfaltlanıb. Qazlaşdırma işləri aparılır və smart-kartlı sayğaclar quraşdırılır.

Təhsil sahəsində də mühüm irəliləyişlər var. 624 şagird yerlik 1 nömrəli tam orta məktəb əsaslı təmir edilib və açılışı olub. Məktəbdə müasir sinif otaqları, laboratoriyalar, STEAM otağı, kitabxana, idman və akt zalları yaradılıb. 60 çarpayılıq körpələr evi-uşaq bağçası da təmir olunub. Bu, gələcək nəsillərin doğma torpaqda təhsil alması üçün şərait yaradır.

Kərkicahanın bugünkü əhəmiyyəti

Kərkicahan yalnız yaşayış məntəqəsi deyil, həm də Qarabağın dirçəlişinin simvollarından biridir. Burada həyata keçirilən işlər sakinlərin təhlükəsiz və rahat həyata qayıtmasına yönəlib. Qəsəbənin bərpası regional inkişaf proqramlarının tərkib hissəsidir və digər azad olunmuş ərazilərdəki proseslərlə uyğun şəkildə aparılır.

Əhalinin qayıdışı, sosial obyektlərin fəaliyyətə başlaması və infrastrukturun yenilənməsi Kərkicahanı yenidən canlı yaşayış məkanına çevirir. Tarixi köklərinə sadiq qalan bu qəsəbə gələcəkdə də Azərbaycanın inkişaf edən regionlarından biri kimi öz yerini tutacaq.

Kərkicahan qəsəbəsi haqqında məlumatlar onun zəngin keçmişini və müasir bərpa mərhələsini əks etdirir. Bu yaşayış məntəqəsi Qarabağın ümumi dirçəliş prosesində mühüm rol oynayır.