"Kosta-Rika" teqi üzrə xəbərlər
Kosta-Rika: «Pura Vida» qoruğu cənnəti, Arenal vulkanları, ordudan imtina və Bakı ilə yaşıl dialoq
Kosta-Rika Respublikası — qərbdən Sakit okean, şərqdən isə Karib dənizi suları ilə əhatə olunmuş, Mərkəzi Amerika bərzəxinin dar hissəsində yerləşən unitar dövlətdir. Xristofor Kolumb tərəfindən «Zəngin sahil» adlandırılan bu ölkə ekoloji dayanıqlılıq, vəhşi təbiətin mühafizəsi və sülhsevərlik üzrə qlobal etalon kimi qəbul edilir. Kosta-Rika planetdə nizami ordunu konstitusion şəkildə ləğv edən ilk ölkələrdən biri olmuş, nümunəvi demokratiyası, ən yüksək xoşbəxtlik indeksi və qabaqcıl yaşıl inkişaf modeli ilə «Mərkəzi Amerikanın İsveçrəsi»nə çevrilmişdir.
Arenal vulkanı, Monteverdenin dumanlı meşələri və Korkovadonun biomüxtəlifliyi
Dünya quru səthinin cəmi 0,03%-ni tutmasına baxmayaraq, Kosta-Rika qlobal biomüxtəlifliyin təxminən 5%-ni özündə cəmləşdirir. Ölkə ərazisinin dörddə birindən çoxunu milli parklar və biosfer qoruqları təşkil edir. Ətrafındakı termal bulaqlar və lava cığırları ilə əzəmətli strato-vulkanı Arenal başlıca təbii oriyentir rolunu oynayır. Monteverde qoruğunda asma körpüləri olan mistik yüksəkdağlıq dumanlı (buludlu) meşələr uzanır; bura mayyalıların müqəddəs quşu sayılan zümrüd rəngli ketsalın məskənidir. Sakit okean sahilindəki Osa yarımadasında «National Geographic» tərəfindən «Yer üzündə bioloji cəhətdən ən zəngin məkan» kimi dəyərləndirilən Korkovado Milli Parkı yerləşir; burada yaquarlar, tapirlər və Mərkəzi Amerikanın dörd növ meymununun hamısına rast gəlinir. Karib sahilindəki Tortuqero parkında nəhəng yaşıl dəniz tısbağalarının əsas yumurtlama yerləri qorunur. Məhsuldar dağarası platoda qərarlaşan paytaxt San-Xose neoklassik üslublu Milli Teatrın zərifliyini Kolumbaqədərki Qızıl Muzeyi və Nefrit Muzeyi ilə vəhdətdə təqdim edir.
Müstəmləkə muxtariyyətindən ordunun ləğvinə: Xose Fiqeresin fenomeni
Avropa müstəmləkəçiliyinə qədər bölgədə YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş sirli Dikis daş kürələrini geridə qoyan yerli tayfalar yaşayırdı. XVI əsrdən Kosta-Rika uzaq və kasıb aqrar əyalət kimi İspaniya imperiyasının Qvatemala general-kapitanlığının tərkibinə daxil idi ki, bu da fermerlərdən ibarət bərabərhüquqlu cəmiyyətin formalaşmasına şərait yaratdı. 1821-ci il sentyabrın 15-də ölkə İspaniyadan müstəqilliyini qazandı. 1948-ci il vətəndaş müharibəsi müasir tarixin dönüş nöqtəsi oldu: qalib gələn milli lider Xose Fiqeres Ferrer misli görünməmiş islahat apardı — ölkənin silahlı qüvvələrini konstitusion qaydada ləğv etdi və müdafiə büdcəsini təhsilə, səhiyyəyə və meşələrin mühafizəsinə yönəltdi. Həmin vaxtdan etibarən Kosta-Rika davamlı institusional sabitliyi və hakimiyyətin dinc yolla ötürülməsi ənənəsini qoruyub saxlayır.
«Pura Vida» fəlsəfəsi, karettas arabaları və milli qalyo pinto
Kostarikallıların həyat kredosunu məşhur «Pura Vida» («Saf həyat») salamlaması və şüarı təcəssüm etdirir — bu, nikbinlik, minnətdarlıq, təbiətlə harmoniya və hər günün tələsmədən dadını çıxarmaq fəlsəfəsidir. Qəhvə dənələrinin daşınması üçün istifadə edilən və əllə mürəkkəb parlaq həndəsi və çiçək naxışları ilə bəzədilən ənənəvi taxta karettas (Carretas) arabaları xalqın sənətkarlıq irsinin rəmzinə çevrilmişdir (YUNESKO-nun qeyri-maddi irs şah əsəri kimi tanınıb). Tarrasu vadisindən toplanan yüksəkkeyfiyyətli yüksəkdağlıq arabika sortlu qəhvə millətin qürur mənbəyidir. Qastronomiyada qalyo pinto (Gallo Pinto) hökmranlıq edir — soğan, şirin bibər, keşniş və turşməzə Lisano sousu ilə qovrulan, qızardılmış yumurta, ev pendiri və şirin plantanla təqdim olunan düyü və qara lobyadan ibarət doyumlu səhər yeməyi. Naharda isə ət, lobya, düyü, salat və tərəvəz qovurmasından ibarət ənənəvi kasado (Casado) kompleksi geniş yayılmışdır.
Təmiz energetika, mikroçiplər və Azərbaycanla iqlim həmrəyliyi
Kosta-Rika iqtisadiyyatı sürətli modernizasiya yolu keçmişdir: yüksəkkeyfiyyətli banan, ananas və qəhvənin aqrar ixracatından ölkə yüksək texnologiyalı tibbi avadanlıqların, elektronikanın, mikroprosessorların istehsalına və qlobal İT-habın inkişafına keçmişdir. Ölkə öz elektrik tələbatını demək olar ki, tamamilə (98%-dən çox) bərpa olunan mənbələr — hidroenergetika, vulkan istiliyinə əsaslanan geotermal stansiyalar və külək parkları hesabına təmin edir. Beynəlxalq diplomatik arenada San-Xose və Bakı beynəlxalq hüququn aliliyi, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərini təşviq edərək BMT çərçivəsində konstruktiv fəaliyyət göstərirlər. Bakıda keçirilən COP29 iqlim konfransı kontekstində meşələrin bərpası və dekarbonizasiya proqramlarının qlobal qabaqcılı olan Kosta-Rika yaşıl iqtisadiyyatın formalaşdırılması, iqlim maliyyələşdirilməsinin genişləndirilməsi və qlobal biomüxtəlifliyin qorunması məsələlərində Azərbaycanla ortaq yanaşmaları bölüşmüşdür.
