Lerik: uzunömürlülər diyarı və Talış mədəniyyəti

Lerik — Azərbaycanın cənub-şərqində, İran sərhədinə yaxın, Talış dağlarında yerləşən eyniadlı rayonun inzibati mərkəzidir. Şəhər dəniz səviyyəsindən təxminən 1100 metr hündürlükdə yerləşir və unikal təbiəti, xüsusi mədəni irsi olan dağlıq bölgəyə açılan qapı rolunu oynayır.

Coğrafi mövqe və təbiət

Lerik rayonunun ərazisi təxminən 1084 kvadrat kilometrdir və Lənkəran-Astara iqtisadi rayonuna daxildir. Rayon Yardımlı, Masallı, Lənkəran, Astara rayonları, həmçinin İranın Ərdəbil əyaləti ilə həmsərhəddir. Relyef Talış silsiləsi tərəfindən formalaşıb, burada Kömürköy (təqribən 2492 m) və Qızyurd (təqribən 2433 m) kimi yüksək zirvələr yerləşir.

Burada relikt meşələr qorunub saxlanılıb, onların bir hissəsi YUNESKO-nun Ümumdünya İrs siyahısına daxil edilmiş Hirkan meşəsinin tərkibinə daxildir. İqlim mülayimdir, yüksək rütubət və çoxlu yağıntı ilə xarakterizə olunur. Dağ dərələri, çaylar və şəlalələr gəzintilər və təbiəti müşahidə etmək üçün əlverişli şərait yaradır.

Tarix və əhali

Lerik ərazisi Azərbaycan ərazisindəki qədim məskunlaşma zonalarından biri hesab olunur. Burada, o cümlədən Buzeyir mağarasında, neolit və tunc dövrünə aid insan izləri aşkar edilib. Sovet dövründə rayon əvvəlcə Zuvand adlanırdı və 1938-ci ildə indiki adını aldı. Lerik 2008-ci ildə şəhər statusu alıb.

Rayonun əhalisi təxminən 85–87 min nəfərdir. Sakinlərin əhəmiyyətli hissəsini öz dilini və ənənələrini qoruyub saxlayan iranmənşəli xalq olan talışlar təşkil edir. Həmçinin azərbaycanlılar da yaşayır. Təsərrüfatın əsasını ənənəvi olaraq kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq və meşə hədiyyələrinin toplanması təşkil edir.

Uzunömürlülər diyarı kimi Lerik

Bölgəyə xüsusi şöhrət gətirən "uzunömürlülər torpağı" reputasiyasıdır. Sovet dövründə burada 100 yaşdan yuxarı çoxlu sayda insan qeydə alınırdı. Ən məşhur nümunə Barzavu kəndindən olan Şirəli Baba Müslümovdur, o vaxtlar iddia edilən 168 yaş göstəricisi ilə Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edilmişdi.

1991-ci ildə Lerikdə Uzunömürlülük Muzeyi açılıb — özünəməxsus növünün yeganə nümunəsi. Orada yerli uzunömürlülər haqqında fotoşəkillər, sənədlər və materiallar toplanıb. Muzey ziyarətçiləri həmçinin talış xalqının etnoqrafiyası ilə tanış edir.

Nələrə baxmaq və nə etmək olar

Uzunömürlülük Muzeyindən başqa, taxta evləri olan ənənəvi dağ kəndləri, yerli məscidlər və tarixi abidələr də maraq doğurur. Talış dağları boyunca piyada marşrutları, şəlalələrin ziyarəti və Hirkan meşəsinin təbiətini müşahidə etmək populyardır. Lənkərandan yol (təqribən 50–70 km) özü də mənzərəlidir və dağ aşırımlarından keçir.

Lerik nisbətən sakit və az turistik yer olaraq qalır. Buraya sükunət, təmiz dağ havası, talış mədəniyyəti ilə tanışlıq və Azərbaycanın həqiqi əyalət həyatının atmosferini axtaranlar gəlir. Bölgə təbii gözəlliyi, tarixi dərinliyi və canlı ənənələri özündə birləşdirərək, ölkənin cənubu ilə tanış olmaq üçün maraqlı bir obyektə çevrilir.