"LGBT təbliğatı" teqi üzrə xəbərlər
Müasir geosiyasi lüğətdə "LGBT təbliğatı" anlayışı sivilizasiya parçalanmasının əsas markerlərindən birinə çevrilib. Qərb ölkələrində göy qurşağı simvolikasının ictimai nümayişi və cinsi təhsil dərsləri norma və insan hüquqlarının bir hissəsi hesab edildiyi halda, Şərqi Avropa, Asiya və Afrikanın bir sıra dövlətlərində bu, ailə institutu və milli kimliyə təhdid kimi qəbul edilir. Azərbaycan, Şərqlə Qərb arasında yerləşərək, bu məsələdə xüsusi, təmkinli, lakin qəti mövqe tutur.
Qlobal kontekst: Mənaların müharibəsi
Beynəlxalq arenada "LGBT təbliğatı" termininin vahid hüquqi tərifi yoxdur. ABŞ və Avropa İttifaqı yurisdiksiyalarında bu terminin özünün istifadəsi çox vaxt ayrı-seçkilik kimi qiymətləndirilir. Orada cinsi azlıqları nifrət dilindən qoruyan qanunlar fəaliyyət göstərir.
Lakin əks trend sürət qazanmaqdadır. Rusiya, Macarıstan və bir sıra digər ölkələr qeyri-ənənəvi münasibətlər haqqında məlumatların yayılmasını uşaqların və ənənəvi dəyərlərin qorunması məqsədilə qanunvericiliklə məhdudlaşdırıblar. Avropa Şurasının üzvü olan, lakin eyni zamanda İslam mədəniyyətinin və şərq mentalitetinin dərin köklərini qoruyub saxlayan Azərbaycan üçün bu məsələ xüsusilə kəskindir.
Azərbaycanda hüquqi status: De-yure və de-fakto
Azərbaycandakı vəziyyəti anlamaq üçün qanunvericiliyin quru faktlarına müraciət etmək lazımdır. Qonşu Rusiyadan fərqli olaraq, Azərbaycanda LGBT təbliğatının qadağan edilməsi haqqında xüsusi qanun qəbul edilməyib.
2000-ci ildə, Avropa Şurasına daxil olarkən, Azərbaycan eynicinsli münasibətləri dekriminallaşdırdı (cinayət məcəlləsindən "kişibazlıq" maddəsini ləğv etdi). O vaxtdan bəri yetkinlik yaşına çatmış vətəndaşların dövlətin müdaxiləsi olmadan şəxsi həyat hüququ var. Ölkənin Konstitusiyası bütün vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyini təmin edir.
Lakin qadağan edici qanunun olmaması dəstəyin olması demək deyil.
-
Anti-diskriminasiya qanunvericiliyinin olmaması: Qanunlarda cinsi oriyentasiyanın qorunan əlamət kimi birbaşa qeyd edilməsi yoxdur.
-
Ailə məcəlləsi: Azərbaycanda nikah aydın şəkildə kişi ilə qadın arasında ittifaq kimi müəyyən edilir. Eynicinsli birliklər tanınmır və qeydiyyata alınmır.
-
Toplaşma azadlığı: Formal qadağa olmasa da, ictimai tədbirlərin (gey paradlar və ya mitinqlər) keçirilməsi cəhdləri hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən, əksər hallarda ictimai asayişin pozulması və ya iştirakçıların özlərinin mühafizəkar düşüncəli vətəndaşların təcavüzündən qorunması bəhanəsi ilə qarşısı alınır.
İctimai rəy: Mentalitet əsas tənzimləyici kimi
Azərbaycanda əsas senzor rolunu inzibati məcəllə deyil, ictimai rəy oynayır. Sosioloji sorğular və beynəlxalq təşkilatların (məsələn, ILGA-Europe) hesabatları mütəmadi olaraq qeyd edir ki, Azərbaycan cəmiyyəti cinsi azlıqlar məsələsində Avropanın ən mühafizəkar cəmiyyətlərindən biridir.
Ölkədə LGBT mövzusu tabudur. Qeyri-ənənəvi oriyentasiyanın ictimai nümayişi əhali çoxluğu tərəfindən milli ənənələrə, dinə və ailə dəyərlərinə qarşı çağırış kimi qəbul edilir. Media məkanında bu mövzuda müzakirələr nadir hallarda yaranır və bir qayda olaraq, qınayıcı xarakter daşıyır.
"Təbliğat" anlayışı Azərbaycan kontekstində cəmiyyət tərəfindən geniş şəkildə şərh olunur: mediada azlıqların hüquqlarının açıq müzakirəsindən tutmuş gender normalarına uyğun olmayan xarici görünüşə qədər. Dövlət siyasəti "soruşma, danışma" prinsipinə əsaslanır: şəxsi həyat qapalı qapılar arxasında qaldıqca, dövlət ona müdaxilə etmir, lakin bu mövzunun ictimai sahəyə çıxarılması alqışlanmır.
Gələcəyə baxış
Azərbaycan balansı saxlamağa davam edir. Bir tərəfdən, Avropa Şurası qarşısında beynəlxalq öhdəliklər insan hüquqlarına riayət etməyi tələb edir. Digər tərəfdən, daxili sabitlik çoxluğun ənənəvi dəyərlərinə əsaslanır. Yaxın perspektivdə eynicinsli nikahları qanuniləşdirən və ya əksinə, digər ölkələrin nümunəsi əsasında "təbliğata" sərt qadağalar tətbiq edən qanunların qəbul edilməsi ekspertlər tərəfindən proqnozlaşdırılmır. Mövzunun hüquqi tənzimləmədən kənarda qaldığı, lakin sərt sosial nəzarət altında olduğu status-kvo qorunub saxlanılır.
