Martin Ryan: o kimdir və niyə Azərbaycanda 10 il cəza alıb

Martin Ryan — Fransız sahibkarı, Azərbaycanda həbs və məhkum edildikdən sonra geniş tanınma qazanmış şəxsdir. 1988-ci ildə anadan olmuş Fransa və Böyük Britaniya vətəndaşı olan Ryan bir neçə il Bakıda yaşayıb işləmişdir. 2023-cü ilin dekabrında isə o, Respublikanın Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin əməkdaşları tərəfindən həbs olunmuşdur.

Martin Ryan həbsdən əvvəl kim idi

Həbsdən əvvəl Ryan bizneslə məşğul idi. O, 2020-ci ildən ərzaq məhsulları və xammal idxal edən Merkorama şirkətinin baş direktoru olub. Öz sözlərinə görə, o, Azərbaycana sahibkarlıq fəaliyyətini inkişaf etdirmək üçün gəlmiş, yerli tərəfdaşlarla və Fransız strukturları, o cümlədən səfirlik əməkdaşları ilə əlaqələr qurmuşdur. Ryan beynəlxalq münasibətlər və geosiyasət istiqamətində ali təhsilə malik idi və öz layihələrini irəlilətmək üçün işgüzar əlaqələrdən fəal istifadə edirdi.

İttihamlar və istintaqın gedişi

Azərbaycan hakimiyyəti Ryanı casusluq maddəsi üzrə ittiham edib. İstintaq iddia edirdi ki, o, sonradan persona non grata elan edilərək Bakıdan çıxarılmış Fransız xarici kəşfiyyatının (DGSE) əməkdaşları tərəfindən cəlb olunub. İttihamın versiyasına görə, Ryan Azərbaycanda silah və sursat istehsalı, 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsi dövründə ordunun komplektləşdirilməsi, hərbçilər və xaricdə təhsil almış şəxslər haqqında məlumat toplayıb. Həmçinin ona Azərbaycan vətəndaşı Azad Məmmədlinin Fransız xüsusi xidmət orqanlarının nümayəndələri ilə görüşlərini təşkil etmək ittihamı da irəli sürülüb. Məmmədli dövlətə xəyanət işi üzrə keçib.

Məhkəmə prosesi və hökm

Məhkəmə prosesi 2025-ci ilin yanvarında Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində başlayıb. Ryan iclaslar boyu casusluq ittihamlarını rədd edib. O, səfirlik və xüsusi xidmət orqanları əməkdaşları ilə əlaqələrin yalnız bizneslə bağlı olduğunu və kəşfiyyat xarakteri daşımadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, hər hansı məlumatın ötürülməsindən maddi mənfəət güdməyib və sahibkar kimi hərəkət edib. Fransa rəsmi olaraq Azərbaycan tərəfinin ittihamlarını əsassız adlandıraraq rədd edib.

2026-cı il martın 16-da məhkəmə hökm çıxarıb. Martin Ryan təqsirli bilinərək sərt rejimli koloniyada 10 il azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilib. Cəzanı çəkdikdən sonra o, ölkədən çıxarılmalıdır. Azad Məmmədli isə 12 il cəza alıb. Prokurorluq əvvəllər Ryan üçün 11 il cəza tələb etmişdi.

Fransanın mövqeyi və tərəflərin reaksiyası

Martin Ryanın işi Bakı ilə Paris arasında münasibətlərin soyuması dövründə, o cümlədən Fransanın Cənubi Qafqaz məsələlərinə dair mövqeyi ilə bağlı diqqətçəkən epizodlardan biri olub. Ryan prosesin sonuna qədər özünün günahsız olduğunu iddia edərək, casus deyil, sahibkar olduğunu vurğulayıb. Fransız tərəfi isə ona qarşı irəli sürülən ittihamları rədd etməyə davam edib.

Martin Ryanın hekayəsi həssas regionda əcnəbi sahibkarın fəaliyyətinin milli təhlükəsizlik məsələləri və diplomatik ziddiyyətlərlə necə kəsişə biləcəyini göstərir. Hökm işin məhkəmə mərhələsini bağlasa da, onun müxtəlif tərəflər tərəfindən qiymətləndirilməsi fərqli olaraq qalır.