Nardaran qəsəbəsi: tarixi və memarlıq abidələri 

Bakının Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən Nardaran qəsəbəsi, paytaxtın ən qədim və özünəməxsus yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur. Şəhər mərkəzindən təxminən 25 kilometr şimalda, Xəzər dənizi sahilində yerləşən bu qəsəbə, həm zəngin tarixi keçmişi, həm də dini əhəmiyyəti ilə diqqəti cəlb edir. Bu gün Nardaranda təxminən 10 min nəfər yaşayır, ərazi isə 29 kvadrat kilometrə yaxın sahəni əhatə edir. Qəsəbə Maştağa, Bilgəh və Kürdaxanı ilə həmsərhəddir.

Qədim tarixin izləri

Nardaranın tarixi eramızdan əvvəl üçüncü minilliyə qədər gedib çıxır. "Qalagah" adlanan ərazidəki mağaralarda aşkarlanan izlər burada ilk insan məskənlərinin tunc dövrünə aid olduğunu göstərir. Nardaran və qonşu Bilgəh kəndi arasındakı qayalıqlar üzərində tapılmış astroloji işarələr isə maraqlı bir fərziyyəyə əsas verir — yerli əhalinin İslamdan əvvəlki dövrdə zərdüştilik təriqətinə mənsub ola biləcəyi ehtimal olunur. Bu qədim "Ümidqaya" abidəsi Abşeron yarımadasının ən mühüm arxeoloji tapıntılarından biri sayılır. Qazıntılar zamanı aşkarlanan yaşayış binaları, keramika məmulatları, metal əşyalar və insan-heyvan sümükləri də ərazinin çoxəsrlik məskunlaşma tarixini təsdiqləyir.

Nardaran qalası — memarlıq incisi

Qəsəbənin ən tanınmış tarixi abidəsi XIV əsrə aid Nardaran qalasıdır. Qala qülləsinin fasadındakı kitabələrə görə, tikili 1301-ci ildə memar Mahmud ibn Səd tərəfindən inşa edilib. Maraqlıdır ki, eyni memar Bakı buxtasındakı Bibiheybət məscidinin və İçərişəhərdəki Molla Əhməd məscidinin də layihələndirilməsində iştirak edib. Kvadrat formalı həyəti əhatə edən qala divarları altı metr hündürlükdədir və dörd tərəfdən mazğallı qüllələrlə tamamlanır, mərkəzdə isə silindrik forma qüllə yerləşir. 2001-ci ildə Nardaran qalası digər Xəzəryanı müdafiə qurğuları ilə birlikdə UNESCO-nun Ehtiyat siyahısına daxil edilib və Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən dünya əhəmiyyətli abidə statusu almışdır.

Dini əhəmiyyət və ziyarətgahlar

Nardaran əhalisi əsasən İslamın şiə məzhəbinə mənsubdur və qəsəbə Azərbaycanda mühüm dini ziyarət mərkəzlərindən biri kimi tanınır. Ərazidə tarixi məscidlər, türbələr, qədim su ovdanları və qəbiristanlıqlar da daxil olmaqla iyirmidən artıq tarixi abidə mövcuddur. Sovet dövründə dini tikililərə qarşı aparılan sıxışdırma cəhdlərinə baxmayaraq, yerli əhali müqəddəs sayılan ziyarətgahları qoruyub saxlamağı bacarıb. Bu abidələr arasında 1681-ci ildə Səfəvilər dövründə tikilmiş karvansara, qədim Xan hamamı və Nardaran mayakı da yer alır.

Müasir Nardaran

Son illərdə Nardaran qəsəbəsində abadlıq və quruculuq işləri davam etdirilib, qəsəbənin mərkəzi küçələrinin genişləndirilməsi həyata keçirilib. Sosial infrastrukturun yaxşılaşdırılması istiqamətində müvafiq dövlət sərəncamları imzalanıb. Bu gün Nardaran həm tarixi-memarlıq irsi, həm də dini turizm potensialı ilə Abşeron yarımadasının maraqlı guşələrindən biri olaraq qalmaqdadır və Bakı ətrafında tarixi-mədəni səyahət etmək istəyənlər üçün əhəmiyyətli istiqamətlərdən biri sayılır.