Nikaraqua

Nikaraqua: vulkanların, göllərin və mürəkkəb siyasi tarixin ölkəsi

Nikaraqua təxminən 130 min kvadratkilometr ərazini tutur və sahəsinə görə Mərkəzi Amerikanın ən böyük dövlətidir. Burada təxminən 6,8 milyon insan yaşayır. Ölkənin qərbini Sakit okean, şərqini Karib dənizi yuyur, ikisinin arasında isə vulkanlar silsiləsi və iki nəhəng göl, Managua və Nikaraqua gölləri uzanır.

Coğrafi portret: iki okean arasında

Paytaxt Managua eyniadlı gölün sahilində yerləşir. Yerli əhalinin Kosibolka adlandırdığı Nikaraqua gölü regionun ən böyük şirin su gölüdür. Göldə iki vulkandan, Konsepsion və Maderasdan əmələ gəlmiş Ometepe adası yerləşir. Dövlət dili ispan dilidir, lakin Karib sahilində miskito və ingilis kreol dillərində danışırlar. Oradakı əhali həm mədəniyyətinə, həm də həyat tərzinə görə Sakit okean hissəsinin sakinlərindən xeyli fərqlənir.

Nəyi görməli: müstəmləkə şəhərləri və vulkanlar

1524-cü ildə Fransisko Ernandes de Kordova tərəfindən salınmış Qranada materikdəki ən qədim ispan şəhərlərindən sayılır. Sarı, çəhrayı və mavi fasadları uzaqdan görünür. Leonda 2011-ci ildə YUNESKO siyahısına salınmış katedral var, yaxınlıqda isə ilk müstəmləkə paytaxtı olan Leon-Viexonun xarabalıqları qalıb. Macəra həvəskarları fəal kraterli Masaya vulkanına, San-Xuan-del-Sur çimərliklərinə və Karib dənizindəki Qarğıdalı adalarına gedirlər.

Mədəniyyət və ənənələr

Ölkənin ən görkəmli şairi, 1867-ci ildə doğulmuş Ruben Dario ispandilli ədəbiyyatda modernizmin banisi oldu. O, Leon katedralında dəfn olunub. «Güegüense» xalq komediya-baleti 2005-ci ildən YUNESKO-nun qeyri-maddi irs siyahısındadır. Süfrədə adətən qırmızı lobyalı düyü olan qalyo-pinto və ətli qarğıdalı xəmirindən hazırlanan tamale növü naktamal olur. Ən məşhur idman növü futbol deyil, beysboldur.

Tarix: müstəmləkədən inqilaba

İspanlar bu torpaqlara 1520-ci illərdə gəldi, İspaniyadan müstəqillik 1821-ci ildə elan edildi, 1838-ci ildə isə Nikaraqua Mərkəzi Amerika federasiyasından çıxdı. 1912-1933-cü illərdə ölkəni Amerika dəniz piyadaları işğal etmişdi, onlara qarşı Avqusto Sandino vuruşurdu. 1934-cü ildə onun öldürülməsindən sonra hakimiyyətə Anastasio Somosa gəldi və bu ailə 1979-cu ilədək ölkəni idarə etdi. Diktaturanı Sandinist Milli Azadlıq Cəbhəsi devirdi. 1980-ci illərdə ABŞ-ın dəstəklədiyi «kontras»larla müharibə getdi.

İqtisadiyyat

Ölkə qəhvə, mal əti, qızıl, şəkər və maquiladora fabriklərində istehsal olunan tekstil ixrac edir. Gəlirlərin mühüm hissəsini xaricdə işləyən nikaraqualıların göndərdiyi pul köçürmələri təşkil edir. 2013-cü ildə elan edilmiş, Çin kapitalının iştirak etdiyi okeanlararası kanal layihəsi kağız üzərində qalıb.

Son illərdə siyasət

İnqilabın liderlərindən biri Daniel Ortega 1985-1990-cı illərdə ölkəyə rəhbərlik etdi, sonra seçkini uduzdu və 2007-ci ildə hakimiyyətə qayıtdı. 2018-ci il etirazlarından və 2021-ci il seçkilərindən sonra çoxlu müxalifətçi həbs edildi. 2023-cü ildə yüzlərlə siyasi məhbus vətəndaşlıqdan məhrum edilərək ölkədən çıxarıldı, Nikaraqua isə Amerika Dövlətləri Təşkilatından çıxdı. 2021-ci ildə Managua Tayvanla münasibətləri kəsdi və Pekini tanıdı. 2025-ci ilin əvvəlində qəbul edilmiş konstitusiya islahatına əsasən Orteqanın həyat yoldaşı Rosario Murilyo onun həmhakimi oldu. Nikaraqua Qoşulmama Hərəkatının üzvüdür, Bakı bu təşkilata 2019-2023-cü illərdə sədrlik edib.