Nil Armstrong: Aya ayaq basan ilk insan

Nil Olden Armstrong tarixə Ay səthinə ayaq basan ilk insan kimi düşüb. 20 iyul 1969-cu ildə «Apollon-11» missiyası zamanı o, bəşəriyyətin mümkün sərhədləri haqqında təsəvvürlərini dəyişən addımı atıb. Onun həyatı məqsədyönlülük, peşəkarlıq və təvazökarlığın nümunəsidir.

Erkən illər və aviasiyaya yol

Nil Armstrong 5 avqust 1930-cu ildə Ohayo ştatının kiçik Uapakoneta şəhərində doğulub. Uşaqlıqdan aviasiya onu cəlb edirdi. Altı yaşında ilk dəfə təyyarəyə minmiş, on altı yaşında isə sürücülük vəsiqəsindən əvvəl uçuş vəsiqəsi almışdı.

Məktəbi bitirdikdən sonra Armstrong Purdue Universitetinin aeronavtika fakültəsinə daxil olub. Təhsili Koreya müharibəsi kəsib. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin tərkibində 78 döyüş uçuşu həyata keçirib, medallarla təltif olunub. Qayıtdıqdan sonra təhsilini başa vurub və sınaq pilotu olub. Armstrong onlarla təyyarə növünü, o cümlədən səsdən sürətli X-15-i sınaqdan keçirib, texnikanın imkanlarının sərhəddində unikal təcrübə toplayıb.

NASA-da karyera və kosmik uçuşlar

1962-ci ildə Nil Armstrong NASA-nın ikinci astronavt qrupuna daxil olub. Onun ilk kosmik uçuşu 1966-cı ilin martında «Gemini-8» missiyası olub. Devid Skottla birlikdə tarixdə ilk dəfə iki kosmik gəminin orbitdə birləşməsini həyata keçirib. Uçuş nasazlıq səbəbindən fəlakətlə bitmək üzrə idi, lakin Armstrong sakitliyini qoruyub və gəmini uğurla Yerə qaytarıb.

Əsas nailiyyət «Apollon-11» missiyası oldu. 16 iyul 1969-cu ildə Armstrong komandir kimi Buzz Oldrin və Maykl Kollinz ilə birlikdə Aya yola düşdü. 20 iyulda «Qartal» ay modulu Sakitlik dənizində eniş etdi. Armstrong avtomatika təhlükəli daşlı əraziyə yönəldəndə son saniyələrdə aparatın idarəsini əl ilə götürdü. Yanacaq çox az qalmışdı.

Tarixi addım və miras

20 iyul 1969-cu ildə şərq vaxtı ilə saat 22:56-da Nil Armstrong Ay səthinə ayaq basdı və məşhur sözləri dedi: «Bu, insan üçün kiçik bir addımdır, lakin bəşəriyyət üçün nəhəng bir sıçrayışdır». Oldrinlə birlikdə Ayda təxminən iki saat yarım keçirib, torpaq nümunələri toplayıb və elmi cihazlar quraşdırıblar. 24 iyulda ekipaj uğurla Yerə qayıdıb.

Astronavt karyerasını başa vurduqdan sonra Armstrong Cincinnati Universitetində aerokosmik mühəndislikdən dərs deyib, biznesdə çalışıb və nadir hallarda ictimaiyyətin qarşısına çıxıb. Şöhrətdən qaçıb və missiyanın uğurunun minlərlə insanın əməyinin nəticəsi olduğunu vurğulayıb.

Nil Armstrong 25 avqust 2012-ci ildə 82 yaşında ürək əməliyyatından sonra yaranan fəsadlardan vəfat edib. Onun adı XX əsrin ən böyük texnoloji nailiyyəti ilə əbədi bağlıdır. Armstrongın sakitliyi, dəqiq hesablaması və peşəkarlığı kosmos tədqiqatçılarının yeni nəsilləri üçün nümunə olaraq qalır.