"San-Marino" teqi üzrə xəbərlər
San-Marino: Monte-Titano yamaclarında yerləşən dünyanın ən qədim respublikası
İtaliyanın daxilində yerləşən bu kiçik dövlət on yeddi əsrdir mövcuddur və bu gün də öz qaydaları ilə yaşayır. San-Marino təxminən 61 kvadratkilometr ərazini əhatə edir, əhalisi 34 min nəfərə yaxındır, Titano dağının zirvəsində isə uzaqdan görünən orta əsr qüllələri ucalır. Kimisi üçün bura turist marşrutudur, kimisi üçün siyasi maraqlı hal, kimisi üçün isə kiçik ölkənin onilliklər boyu müstəqilliyini necə qoruduğunun nadir nümunəsidir.
Respublika necə yaranıb
Rəvayətə görə, 301-ci ildə Adriatik dənizindəki Rab adasından gəlmiş daşyonan Marin Titano dağında xristian icması qurub. Sonralar yaşayış məntəqəsi onun adı ilə adlandırılıb. Zamanla icmanın öz qanunları formalaşıb, 1600-cü ildə isə yerli konstitusiya quruluşunun əsasına çevrilən Statuta məcəlləsi qəbul edilib. 1797-ci ildə Napoleon Bonapart respublikanın ərazisini genişləndirməyi təklif edib, lakin sanmarinolular müstəqilliklərini itirməkdən qorxaraq imtina ediblər. 1849-cu ildə təqiblərdən qaçan Culeppe Qaribaldi burada sığınacaq tapıb. İtaliya birləşdikdən sonra qonşu ölkə ilə sərhəd dəyişməyib.
Nələri görmək olar: qalalar və qədim şəhərin küçələri
Tarixi mərkəz və Titano dağı 2008-ci ildən YUNESKO-nun Ümumdünya İrs siyahısındadır. Əsas cazibə mərkəzləri üç qüllədir: Quaita, Çesta və Montale. Onları birləşdirən dağ silsiləsindən Emilya-Romanya təpələri, aydın havada isə Adriatik dənizi görünür. Mərkəzdə hakimiyyətin fəaliyyət göstərdiyi Publik Sarayı ilə Azadlıq meydanı və Müqəddəs Marin bazilikası yerləşir. Buradakı küçələr dar, dik və demək olar ki, tamamilə piyadalar üçündür.
Bir günlük marşrut
Gəzintiyə Borqo-Madcore məntəqəsindən teleferiklə başlamaq rahatdır. Yuxarıda əvvəlcə Azadlıq meydanına baş çəkmək, sonra silsilə ilə Quaita və Çesta qüllələrinə getmək, Montale qülləsini isə sona saxlamaq məsləhətdir. Enərkən muzeylərə girməyə dəyər: ölkədə silah, marka və sikkə kolleksiyaları toplanıb. San-Marino kolleksiya markaları və xatirə avroları buraxır, bu da ölkənin tanınmasında ayrıca yer tutur.
Mədəniyyət və gündəlik həyat
Milli bayram olan Respublikanın Yaranması Günü sentyabrın 3-də qeyd edilir. Ölkədə avro dövriyyədədir, lakin San-Marino Avropa İttifaqına daxil deyil. «San-Marino Qran-prisi» adını uzun müddət İtaliyanın İmola şəhərindəki «Formula 1» yarışları daşıyıb, halbuki respublikanın bu trasa heç bir aidiyyatı yoxdur. San-Marino «Avroviziya»da 2008-ci ildən çıxış edir.
Dövlət quruluşu və müasir siyasət
Dövlətin başçıları iki kapitan-regentdir. Onları 60 deputatdan ibarət Böyük və Ümumi Şura seçir. Səlahiyyət müddəti altı aydır: dəyişmə aprelin 1-də və oktyabrın 1-də baş verir. San-Marino 1988-ci ildən Avropa Şurasının, 1992-ci ildən isə BMT-nin üzvüdür. Son illərin əsas xarici siyasət məsələsi Avropa İttifaqı ilə assosiasiya sazişidir: danışıqlar uzun müddətdir davam edir və ölkə daxilində mübahisələr doğurur. Daxili həyatın nəzərəçarpan hadisəsi 2021-ci il referendumu olub, onun nəticəsində respublikada abort qadağası yumşaldılıb, müvafiq qanun isə 2022-ci ildə qəbul edilib.
San-Marino və Azərbaycan
Azərbaycan oxucusu üçün San-Marino ilk növbədə «Avroviziya» ilə bağlıdır. 2012-ci ildə Bakıda ölkəni Valentina Monetta təmsil edib, lakin finala vəsiqə qazana bilməyib. O vaxtdan respublikanın Azərbaycan mediasında xatırlanması daha çox diplomatiya, idman və mədəni tədbirlərlə əlaqəli olur.
