Şəkərli diabet: XXI əsrin gizli epidemiyası

Şəkərli diabet - orqanizmin əsas enerji mənbəyi olan qlükozanı effektiv şəkildə mənimsəyə bilmədiyi xroniki endokrin xəstəlikdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatlarına görə, bu diaqnozla yaşayan insanların sayı hər il artmaqdadır. Xəstəliyin inkişaf mexanizmlərini, simptomlarını və profilaktika üsullarını bilmək, vəziyyəti vaxtında nəzarətə götürməyə və yüksək həyat keyfiyyətini qorumağa kömək edir.

Qanda şəkərin səviyyəsi niyə yüksəlir?

Bu patologiyanın inkişafında əsas rol mədəaltı vəzi tərəfindən istehsal olunan insulin hormonuna məxsusdur. O, hüceyrələrin qlükozanı qəbul etməsi üçün bir növ "açar" funksiyasını yerinə yetirir. Bu sistemdə nasazlıq yarandıqda, şəkər qanda toplanmağa başlayır və tədricən damarları, daxili orqanları zədələyir.

Təbabətdə bu nasazlığın iki əsas mexanizmi fərqləndirilir və xəstəlik buna uyğun olaraq iki əsas növə bölünür.

Şəkərli diabetin əsas növləri

Xəstəlik, orqanizmdəki ilkin nasazlığın səbəbindən asılı olaraq müxtəlif formalarda cərəyan edir:

- Tip 1 şəkərli diabet (insulindən asılı olan). Çox vaxt uşaqlıq və ya gənclik yaşlarında inkişaf edir. Bu, immun sisteminin səhvən mədəaltı vəzinin hüceyrələrinə hücum etdiyi autoimmun prosesdir. Nəticədə, insulin istehsalı demək olar ki, tamamilə dayanır və pasiyentə ömürlük olaraq hər gün insulin iynələri vurulması tələb olunur.

- Tip 2 şəkərli diabet (insulindən asılı olmayan). Bütün klinik halların 90%-dən çoxu məhz bu növün payına düşür. Bu forma zamanı insulin kifayət qədər (hətta bəzən normadan çox) istehsal olunur, lakin orqanizmin hüceyrələri ona qarşı həssaslığını itirir. Bu fenomen insulin dirənci (insulinrezistentlik) adlanır. Artıq çəkisi olan və az hərəkətli həyat tərzi sürən 40 yaşdan yuxarı şəxslər risk qrupuna daxildir.

Bilmək vacibdir: Həmçinin hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər fonunda qadınlarda müvəqqəti olaraq yaranan və adətən doğuşdan sonra keçib gedən gestasion diabet də mövcuddur.

Diabetin erkən əlamətləri və simptomları

Tip 2 diabet onunla təhlükəlidir ki, illərlə heç bir simptom vermədən inkişaf edə bilər. Lakin orqanizm yenə də diqqət yetirilməsi vacib olan siqnallar verir:

- Daimi güclü susuzluq (polidipsiya) - bədən qandakı yüksək şəkər konsentrasiyasını seyrəltməyə çalışır və daha çox su tələb edir.

- Tez-tez sidiyə çıxma (poliuriya) - böyrəklər artıq qlükozanı xaric etmək üçün gücləndirilmiş rejimdə işləyir.

- Tez yorulma və halsızlıq - hüceyrələr qlükozadan enerji ala bilmədiyi üçün "aclıq" çəkir.

- Çəkinin kəskin dəyişməsi - tip 1 zamanı çəkinin itirilməsi və ya tip 2 zamanı çəkinin artması.

- Yaraların gec sağalması və qan mikrosirkulyasiyasının pisləşməsi səbəbindən tez-tez yaranan dəri infeksiyaları.

Bu simptomlardan bəziləri müşahidə olunduqda, acqarına sadə qan analizi vermək və qlikollaşmış hemoqlobini (HbA1c) yoxlamaq tövsiyə olunur.

Xəstəliyin profilaktikası və nəzarətdə saxlanılması

Tip 1 diabetin qarşısını almaq hələlik qeyri-mümkündür, lakin tip 2 diabetin inkişafının uğurla qarşısını almaq olar. Xəstəliyə nəzarətin və profilaktikanın əsasını sadə qaydalar təşkil edir:

- Balanslaşdırılmış qidalanma. Sürətli karbohidratların (şirniyyatlar, şirniyyat məmulatları, fastfud) payını azaltmaq və rasionda lifli qidaları (tərəvəzlər, göyərti, tam dənli məhsullar) artırmaq.

- Fiziki aktivlik. Həftədə ən azı 150 dəqiqə mülayim kardio məşqlər (məsələn, sürətli gəziş) hüceyrələrin insulinə qarşı həssaslığını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.

- Çəkiyə nəzarət. Bədən çəkisinin hətta 5–7% azaldılması fəsadların yaranma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Müasir tibb şəkərli diabetlə yaşayan insanlara aktiv, tamdəyərli və uzun ömür sürməyə imkan verir. Əsas şərt - müayinələrdən vaxtında keçmək və öz sağlamlığına qarşı məsuliyyətli olmaqdır.