Sumqayıt Kimya Sənaye Parkı

Sumqayıt Kimya Sənaye Parkı (SKSP) — Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafı, investisiyaların cəlb edilməsi və iş yerlərinin yaradılması üçün təsis edilmiş əsas sənaye layihələrindən biridir. Bakıdan 32,5 km məsafədə, Sumqayıt şəhərində yerləşən bu müasir kompleks 505,64 hektar ərazini əhatə edir və yüksək texnoloji kimya və sənaye məhsullarının istehsalında ixtisaslaşır. Prezident İlham Əliyevin fərmanı ilə yaradılan SKSP, Azərbaycanın iqtisadi diversifikasiyasının və beynəlxalq arenada rəqabətqabiliyyətliliyinin simvoluna çevrilib. Bu məqalə Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyinin, Azernews, Trend saytları və parkın özünün məlumatları daxil olmaqla rəsmi mənbələrə əsaslanır.

Yaradılma tarixi

Sumqayıt Kimya Sənaye Parkı Azərbaycan Prezidentinin 21 dekabr 2011-ci il tarixli 548 nömrəli fərmanı ilə təsis edilmiş və 11 may 2012-ci ildə rəsmi olaraq qeydiyyata alınmışdır. Layihə innovativ texnologiyalardan istifadə etməklə rəqabətqabiliyyətli sənaye istehsalının inkişafına, sahibkarlığın dəstəklənməsinə və qeyri-neft sektorunun davamlı artımının təmin edilməsinə yönəlib. Prezident İlham Əliyev parkın inkişafına şəxsən nəzarət edərək, üç dəfə buranı ziyarət edib: 3 oktyabr 2013-cü ildə təməlqoyma mərasimində, həmçinin 2015 və 2017-ci illərdə yeni müəssisələrin açılışı və istifadəyə verilməsi mərasimlərində.

SKSP-nin ərazisi dəfələrlə genişləndirilib. 2014-cü ildə 18 aprel tarixli 396 nömrəli fərmanla əlavə 127,96 hektar, 2017-ci ildə isə 25 yanvar tarixli 2625 nömrəli fərmanla Bakı-Quba yolunun 37-ci kilometrində daha 170,75 hektar ayrılıb. 2024-cü ildə Baş nazir Əli Əsədov parkın SOCAR-ın torpaqları hesabına 29,63 hektar genişləndirilməsi haqqında sərəncam imzalayıb, buraya 26,86 hektar istifadə olunan və 2,77 hektar bitişik sahələr daxildir ki, bu da istehsalın daha da artırılmasına xidmət edəcək.

İnfrastruktur və texnologiyalar

SKSP rezidentlərin fasiləsiz işini təmin edən müasir infrastruktura malikdir. Park aşağıdakılarla təchiz edilib:

• Elektrik təchizatı: Transformatorlar və 110/35/6,3 kVt-lıq iki yarımstansiya quraşdırılıb, bunlardan biri avtomatik idarəetmə və təhlükəsizlik sistemi ilə istifadəyə verilib. Elektrik xətləri 3 m enində və 2,2 m hündürlüyündə yeraltı qalereya ilə çəkilib.

• Qaz təchizatı: İki mənbədən saatda 10.000 m³ ötürmə qabiliyyəti olan qaz xətləri avtomatik panel vasitəsilə idarə olunur və sənaye və məişət ehtiyaclarını qarşılayır.

• Su təchizatı: İçməli və texniki su (hər biri gündə 10.000 m³) rezervuarlar və nasos stansiyaları vasitəsilə təmin edilir. Təmizləyici qurğularla təchiz edilmiş çirkab, texniki və yağış suları üçün ayrı xətlər yaradılıb.

• Nəqliyyat şəbəkəsi: Parkda idxal və ixrac üçün dəmir yolu xətləri, həmçinin yük nəqliyyatının rahat hərəkətini təmin edən 14-38 m enində daxili yollar var. Bakı-Rusiya yoluna yaxınlıq logistikanı asanlaşdırır.

Optik lifli kabelləri də daxil olmaqla bütün kommunikasiyalar yeraltı tunellərə inteqrasiya edilib ki, bu da parkın etibarlılığını və estetikasını artırır. 2025-ci ildə 10 hektar ərazidə birgə Rusiya-Azərbaycan sənaye parkının istifadəyə verilməsi planlaşdırılır ki, bu da beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirəcək.

Rezidentlər və istehsal

SKSP təxminən 5,8 milyard manat ($3,4 milyard) ümumi investisiya həcmi olan 38 rezidenti birləşdirir ki, bunun 5,4 milyard manatdan ($3,1 milyard) çoxu artıq yatırılıb. Əsas istehsal istiqamətlərinə aqro və tibbi kimya, məişət və tikinti kimyası, polimerlər, elektronika, avtomobil kimyası, metallurgiya və qablaşdırma materialları daxildir. Rezidentlər arasında:

• ALCO LLC: Sürtkü yağları və kimyəvi əlavələr istehsal edir, 2024-cü ildə doqquz ay ərzində məhsul həcmini 83 milyon manatdan 105,5 milyon manata ($62 milyon) qədər artırıb, 40 ölkəyə ixrac edir.

• SOCAR Polymer: Avstriyalı Borealis və Kanadalı LyondellBasell texnologiyalarından istifadə edən yüksək sıxlıqlı polietilen (2017) və polipropilen (2018) istehsalı zavodu.

• AzerFloat CJSC: HORN Glass Industries avadanlığı ilə təchiz edilmiş, ildə 6 milyon m² istehsal gücü olan yastı şüşə zavodu.

• Azerbaijan Fibro Cement LLC: Avstriya texnologiyaları ilə fasad və dam örtükləri istehsal edir.

• Kartash Kimya LLC: 2022-ci ildən rezident, kimya istehsalına investisiya qoyur, 2025-ci ilə qədər 300 iş yeri yaratmağı planlaşdırır.

2012-ci ildən bəri rezidentlər 9,5 milyard manat ($5,5 milyard) dəyərində məhsul istehsal ediblər ki, bunun 35%-i (3,3 milyard manat) ixraca yönəlib. 2023-cü ildə istehsal həcmi 2,1 milyard manat ($1,2 milyard), ixrac isə 674,4 milyon manat ($396,7 milyon) təşkil edib. Park regionda məşğulluğa töhfə verərək 2000-dən çox daimi iş yeri yaradıb.

Güzəştlər və dəstək

SKSP rezidentləri əhəmiyyətli vergi və gömrük güzəştlərindən istifadə edirlər: 10 il müddətinə mənfəət, əmlak və torpaq vergisindən, həmçinin avadanlıq idxalı üçün ƏDV-dən və 7 il müddətinə gömrük rüsumlarından azad olunma. Torpaq sahələri uzunmüddətli icarəyə verilir, icarəyə götürmək üçün hazır obyektlər yoxdur ki, bu da konkret ehtiyaclar üçün tikintini stimullaşdırır. Bu tədbirlər Universal Packing Industry və Novus Plastica kimi beynəlxalq şirkətlər də daxil olmaqla investorları cəlb edir.

Perspektivlər və əhəmiyyət

SKSP Azərbaycanın neftdən asılılığı azaltmağa yönəlmiş iqtisadi strategiyasında əsas rol oynayır. Park Qafqaz və Yaxın Şərqin kimya sənaye mərkəzinə çevrilməyə, regional analoqları ilə rəqabət aparmağa çalışır. 2023-cü ildə Alat Azad İqtisadi Zonasının sədri Valeh Ələsgərov SKSP-nin fəaliyyəti ilə tanış olub, təcrübə mübadiləsi və İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi (İZİA) ilə informasiya resurslarının inteqrasiyasını müzakirə edib.

2024-cü ildə Chinar-Service və Kartash Kimya kimi yeni müəssisələr 30 milyon manatdan ($17,6 milyon) çox investisiya qoymağı və 2025-ci ilə qədər 300 iş yeri yaratmağı planlaşdırırlar. Azərbaycan Vanhong Ceramics Co. şirkətinin keramik plitə istehsalı (85 milyon manat investisiya, 484 iş yeri) və Novus Plastica-nın polimer əlavələri parkın diversifikasiyasını vurğulayır.

SKSP təkcə iqtisadiyyatı gücləndirmir, həm də "Made in Azerbaijan" brendi sayəsində Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu artırır. Onun uğuru dövlət dəstəyi və innovasiyaların regionu davamlı inkişaf və məşğulluq təmin edən sənaye mərkəzinə necə çevirə biləcəyini nümayiş etdirir.