"Süni mayalanma" teqi üzrə xəbərlər
Süni mayalanma (ekstrakorporal mayalanma, EKM və ya IVF) köməkçi reproduktiv texnologiyadır ki, burada yumurtahüceyrənin sperma ilə mayalanması qadının orqanizmi xaricində, laboratoriya şəraitində baş verir, sonra embrion uşaqlıq boşluğuna köçürülür. Bu üsul sonsuzluğun müxtəlif formalarında (uşaqlıq borularının keçməməsi, kişi faktorları, endometrioz və s.) tətbiq olunur və milyonlarla uşağın doğulmasına kömək edib. İlk uğurlu EKM 1978-ci ildə Böyük Britaniyada həyata keçirilib, Azərbaycanda isə 2004-cü ildən tətbiq edilir.
Prosedur bir neçə mərhələdən ibarətdir: ovulyasiyanın hormonal stimulyasiyası, yumurtahüceyrələrin punksiyası, spermanın alınması və laboratoriyada mayalanma (klassik IVF və ya İKSİ metodu ilə), embrionların kultivasiyası (3–5 gün), köçürmə və hamiləliyin dəstəklənməsi. Lazım gəldikdə kriokonservasiya və ya donor materiallar istifadə olunur.
Effektivlik yaşdan asılıdır: 35 yaşa qədər bir sikldə canlı doğum ehtimalı 40–55%, 40 yaşdan sonra 10–20%-ə enir. Bir neçə cəhddən sonra uğur 65–90%-ə çatır. Risklərə hiperstimulyasiya və çoxdöllü hamiləlik daxildir, lakin peşəkar icrada təhlükəsizdir.
Azərbaycanda xüsusi qanun yoxdur, prosedur klinikalarda aparılır. Qanunsuz hallar (razılıq olmadan) cinayət məsuliyyəti yaradır. 2024-cü ildə 392 qadın EKM ilə uşaq dünyaya gətirib, əvvəlki illərdə prosedurların sayı minlərlə olub.
