Talış Muğan Respublikası

"Talış-Muğan Respublikası", həmçinin "Talışstan" kimi tanınan, 1993-cü ilin iyunundan avqustuna qədər Azərbaycanın cənubunda mövcud olmuş özünü elan etmiş qurumdur. Siyasi qeyri-sabitlik dövründə yaradılmış, mərkəzi Lənkəran olmaqla yeddi rayonu əhatə edirdi. 

Tarixi kontekst

1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan SSRİ-nin dağılmasından sonra böhran yaşayırdı. Hakimiyyət dəyişikliyi və Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı siyasi qeyri-sabitlik separatçı hərəkatlar üçün şərait yaratmışdı. 1993-cü ilin iyununda, prezident Əbülfəz Elçibəyə qarşı hərbi qiyam fonunda, 704-cü briqadanın podpolkovniki Allahverdi Bağırov və polkovnik Ələkrəm Hümbətov "Talış-Muğan Muxtar Respublikasını" elan etdilər. Buraya Lənkəran, Astara, Lerik, Yardımlı, Masallı, Cəlilabad və Biləsuvar rayonları daxil idi. Tomas de Vaal kimi analitiklərin fikrincə, məqsəd Rusiya da daxil olmaqla xarici qüvvələr tərəfindən dəstəklənən keçmiş prezident Ayaz Mütəllibovun hakimiyyətini bərpa etmək idi.

Yaradılması və strukturu

Respublika 21 iyun 1993-cü ildə elan edilmişdi. Onun lideri Ələkrəm Hümbətov, paytaxtı isə Lənkəran oldu. Təşəbbüskar əvvəllər Talış Xalq Partiyası kimi tanınan "Azərbaycan xalqlarının bərabərliyi" partiyası idi. "Talış-Muğan Respublikasının" bayrağı - qırmızı, ağ və yaşıl rənglərdən ibarət üçrəngli, günəş və dəniz təsviri olan, talış şəhidlərinin qanını, sülhsevərliyi və islamı simvolizə edən bayraq idi. Lakin əsasən talışlardan ibarət yerli əhali muxtariyyət ideyasını dəstəkləmədi və artıq 1993-cü ilin avqustunda respublika hökumət qüvvələri tərəfindən yatırıldı.

Uğursuzluğun səbəbləri

Geniş ictimai dəstəyin olmaması "Talış-Muğan Respublikasının" süqutunun əsas amili oldu. Rayonların sakinləri Hümbətovun ideyalarını rədd etdilər və bunları destabilizasiya cəhdi kimi gördülər. Bundan əlavə, 1993-cü ildə hakimiyyətə gələn Heydər Əliyev operativ şəkildə nəzarəti bərpa etdi, Hümbətov isə həbs edildi və dövlətə xəyanətdə ittiham olundu.