Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi: Milli irsin qoruyucusu

Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi ölkənin ən mühüm mədəniyyət ocaqlarından biridir. 1967-ci ildə yaradılmış bu muzey dünyada xalça sənətinə həsr olunmuş ilk ixtisaslaşmış müəssisə hesab olunur. O, Azərbaycan xalqının zəngin xalçaçılıq irsinin qorunması, öyrənilməsi və təbliğində əvəzsiz rol oynayır.

Muzeyin yaranma tarixi

Muzey Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 13 mart 1967-ci il tarixli qərarı ilə təsis edilib. Onun yaranmasının təşəbbüskarı görkəmli alim, rəssam və xalçaçılıq elminin banisi Lətif Kərimov olub. İlkin dövrdə muzey “Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi” adlanırdı. 1993-cü ildən Lətif Kərimovun adı ilə, 2014-cü ildən isə Azərbaycan Xalça Muzeyi kimi tanınıb. 2019-cu ildə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə “Milli” statusu verilərək indiki adını alıb.

İlk ekspozisiya 1972-ci ildə İçərişəhərdəki Cümə məscidinin binasında açılıb. Sonralar muzey başqa ünvanlara köçürülüb. 2014-cü ildə isə Dənizkənarı Milli Parkda xüsusi layihə əsasında inşa edilən yeni binaya köçüb.

Unikal memarlıq və bina

Muzeyin müasir binası avstriyalı memar Frans Yansın layihəsi ilə hazırlanıb. Tikili açılan xalça formasındadır və Bakının simvollarından birinə çevrilib. Bina Prezident İlham Əliyevin sərəncamı əsasında, Heydər Əliyev Fondu, Mədəniyyət Nazirliyi və UNESCO-nun dəstəyi ilə inşa edilib. 2014-cü il avqustun 26-da rəsmi açılışı olub. Bu memarlıq həlli həm funksionallığı, həm də estetik gözəlliyi ilə diqqət çəkir.

Zəngin kolleksiya

Muzeyin fondunda on mindən artıq eksponat saxlanılır. Kolleksiyalar yeddi əsas qrupa bölünür: xovlu xalçalar, xovsuz xalçalar, xalça məmulatları, bədii metal, keramika, şüşə, ağac və kağız nümunələri, parça, geyim və tikmə, həmçinin zərgərlik məmulatları. Əksəriyyəti XVII–XX əsrlərə aiddir, lakin tunc dövründən müasir dövrə qədər nümunələr də mövcuddur.

Xalçalar Lətif Kərimovun təsnifatına əsasən Quba-Şirvan, Gəncə-Qazax, Qarabağ və Təbriz məktəblərinə görə qruplaşdırılır. Burada həm klassik, həm də müasir sənətkarların əsərləri nümayiş etdirilir. Kolleksiya daim zənginləşir və tədqiq edilir.

Mədəni və elmi fəaliyyət

Muzey yalnız ekspozisiya məkanı deyil. Burada elmi tədqiqatlar aparılır, kataloqlar və kitablar nəşr olunur, sərgilər, mühazirələr, ekskursiyalar və təhsil proqramları təşkil edilir. Uşaqlar və böyüklər üçün xüsusi maarifləndirici tədbirlər keçirilir. Muzey inklüziv proqramların tətbiqi sahəsində də ölkədə öncül mövqedədir.

2010-cu ildə Azərbaycanın ənənəvi xalçaçılıq sənəti UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu hadisə milli irsin beynəlxalq əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyib. Muzey beynəlxalq simpoziumlar və konfranslarda aktiv iştirak edir, xarici ölkələrdə sərgilər təşkil edir.

Ziyarət üçün məlumat

Muzey Dənizkənarı Milli Parkda, Mikayıl Useynov prospekti 28 ünvanında yerləşir. İş rejimi adətən çərşənbə axşamından cüməyə qədər 10:00–18:00, şənbə və bazar günləri 11:00–19:00 olur; bazar ertəsi istirahət günüdür. Ziyarətçilər üçün bələdçi xidməti mövcuddur.

Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi milli mədəniyyətin canlı salnaməsidir. O, xalça sənətinin dərin köklərini, bədii zənginliyini və davamlılığını əks etdirir. Həm yerli sakinlər, həm də turistlər üçün mütləq ziyarət edilməli məkan hesab olunur. Burada hər bir xalça öz hekayəsini danışır və Azərbaycanın mədəni kimliyini təcəssüm etdirir.