Zərdab rayonu: tarixi, coğrafiyası və iqtisadiyyatı

Zərdab rayonu Azərbaycan Respublikasının mərkəzi hissəsində, Mərkəzi Aran iqtisadi regionunda yerləşir. Rayon Şirvan düzündə yerləşməklə Ağdaş, Ucar, Kürdəmir, İmişli, Beyləqan, Ağcabədi və Bərdə rayonları ilə həmsərhəddir. Paytaxt Bakıdan 231 kilometr məsafədə yerləşən rayonun inzibati mərkəzi Zərdab şəhəridir.

Zərdab rayonunun yaranma tarixi və coğrafi mövqeyi

Rayon 5 fevral 1935-ci ildə təşkil olunmuşdur. Bu tarixədək ərazi Göyçay rayonunun tərkibində idi. 1 yanvar 1963-cü ildə ləğv edilərək Ucar rayonu ilə birləşdirilmiş, 6 yanvar 1965-ci ildən isə müstəqil statusu bərpa edilmişdir. «Zərdab» adı bir çox mənbələrdə fars dilindəki «zərd» (sarı) və «ab» (su) sözlərinin birləşməsindən yaranmış hesab olunur və «sarı su» mənasını verir. Adına XVI əsr mənbələrində rast gəlinir; 1578-ci ilə aid türk mənbələrində «Zərdab sancağı» kimi qeyd olunur.

Rayonun ərazisi təxminən 860 kvadrat kilometrdir. Səthi əsasən düzənlikdir, ərazisinin böyük hissəsi okean səviyyəsindən aşağıdadır. Ərazidən Kür, Göyçay və Türyançay çayları axır. Kür çayı boyunca tuqay meşələri uzanır. İqlim yarımsəhra və quru çöl tiplidir: qış mülayim, yay isə quraq və istidir. İllik yağıntının miqdarı orta hesabla 335 millimetrə yaxındır.

Əhali və inzibati quruluş

Rayonun əhalisi son məlumatlara görə təxminən 59 min nəfərdən çoxdur. Əhalinin əksəriyyəti kəndlərdə yaşayır. Rayonda 1 şəhər (Zərdab), 1 qəsəbə və 40 kənd olmaqla ümumilikdə 42 yaşayış məntəqəsi mövcuddur. İnzibati cəhətdən bir neçə nümayəndəlik və bələdiyyə fəaliyyət göstərir.

İqtisadiyyat və kənd təsərrüfatı

Zərdab rayonu əsasən kənd təsərrüfatı yönümlü rayondur. İqtisadiyyatın aparıcı sahələri taxılçılıq (buğda və arpa), pambıqçılıq, heyvandarlıq, baramaçılıq və tərəvəzçilikdir. Suvarma sistemləri Kür və digər çaylardan istifadə etməklə əkinçiliyin inkişafına şərait yaradır. Rayonda pambıq tədarükü, taxıl istehsalı və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının yetişdirilməsi əsas gəlir mənbələrindəndir. Ərazidə neft-qaz yataqlarının mövcudluğu da qeyd olunur, lakin əsas iqtisadi baza kənd təsərrüfatı olaraq qalır.

Təbiət və tarixi irsi

Rayonun təbiəti düzənlik relyefi, çay dərələri və tuqay meşələri ilə xarakterizə olunur. Meliorasiya işləri zamanı aşkar olunmuş arxeoloji tapıntılar – küp qəbirlər, keramik qablar, qədim sikkələr və məişət əşyaları ərazinin qədim tarixindən xəbər verir. Bu nümunələrin bir qismi yerli tarix-diyarşünaslıq muzeyində saxlanılır.

Zərdab rayonu Azərbaycanın kənd təsərrüfatı potensialı yüksək olan regionlarından biri kimi özünün tarixi kökləri, coğrafi mövqeyi və aqrar iqtisadiyyatı ilə seçilir. Rayonun inkişafı əsasən əkinçilik, heyvandarlıq və yerli resursların səmərəli istifadəsi üzərində qurulmuşdur.