Hər il iyunun 20-də dünyada Ümumdünya Qaçqınlar Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix müharibə, silahlı münaqişələr, təqiblər, zorakılıq və insan hüquqlarının pozulması nəticəsində doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur qalan milyonlarla insanın taleyinə diqqət çəkmək məqsədi daşıyır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təşəbbüsü ilə təsis edilən gün ilk dəfə 2001-ci ildə, Qaçqınların Statusuna dair 1951-ci il Konvensiyasının 50 illiyi münasibətilə beynəlxalq səviyyədə qeyd olunmağa başlayıb.
Oxu.Az xəbər verir ki, bu il Ümumdünya Qaçqınlar Günü "Qaçqınlarla həmrəylik" şüarı altında keçirilir.
BMT və onun Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı (UNHCR) dünya ictimaiyyətini öz evlərini itirmiş insanlara dəstək göstərməyə, onların hüquqlarının qorunmasına və təhlükəsiz gələcəyinin təmin olunmasına çağırır.
Son illər dünyada məcburi köçkünlərin sayı rekord həddə çatıb. UNHCR-in məlumatına görə, hazırda dünyada 120 milyondan çox insan müharibə, təqib və zorakılıq səbəbindən evlərini tərk etməyə məcbur olub. Onların onmilyonlarla hissəsini qaçqınlar, qalanını isə ölkə daxilində məcburi köçkünlər, sığınacaq axtaran şəxslər və vətəndaşlığı olmayan insanlar təşkil edir. Sudan, Suriya, Əfqanıstan, Ukrayna, Venesuela və Cənubi Sudan kimi ölkələr son illərdə ən böyük qaçqın axınının müşahidə olunduğu bölgələr sırasındadır.
Qaçqın böhranının ən ağır nəticələrindən biri uşaqların üzərinə düşür. Beynəlxalq təşkilatların məlumatına görə, onmilyonlarla uşaq təhsil, səhiyyə və sosial müdafiə imkanlarından məhrum şəraitdə yaşayır. Münaqişə zonalarında doğulan və böyüyən uşaqların əhəmiyyətli hissəsi heç vaxt normal məktəb həyatı görmədən yetkinlik yaşına çatır. Humanitar təşkilatlar xəbərdarlıq edir ki, bu vəziyyət gələcək nəsillərin inkişafına ciddi təsir göstərir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) da qaçqınlıq problemini qlobal sağlamlıq çağırışlarından biri hesab edir. Qaçqınların böyük hissəsi aşağı və ortagəlirli ölkələrdə məskunlaşdığından, onların səhiyyə xidmətlərinə çıxışı, psixoloji dəstək alması və sosial təminatı ciddi problemlərlə müşayiət olunur. Maliyyə çatışmazlığı isə beynəlxalq humanitar təşkilatların fəaliyyətini çətinləşdirir və milyonlarla insanın həyati xidmətlərdən yararlanmasını məhdudlaşdırır.
Bununla yanaşı, son illərdə müəyyən müsbət tendensiyalar da müşahidə olunur. Bəzi ölkələrdə təhlükəsizlik şəraitinin qismən yaxşılaşması nəticəsində milyonlarla insan doğma torpaqlarına qayıtmağa başlayıb. Lakin beynəlxalq qurumlar bildirirlər ki, geri dönüş hər zaman problemin tam həlli demək deyil. Qayıdan insanların mənzil, infrastruktur, məşğulluq və təhlükəsizlik kimi məsələlərlə bağlı çətinlikləri uzun müddət davam edir.
Azərbaycan da qaçqın və məcburi köçkün problemini ən ağır yaşamış ölkələrdən biridir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü və torpaqların işğalı nəticəsində yüzminlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşüb. Uzun illər ərzində Azərbaycan adambaşına düşən məcburi köçkünlərin sayına görə dünyada ön sıralarda yer alıb. Dövlət həmin insanların sosial müdafiəsi, mənzil təminatı və həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində geniş proqramlar həyata keçirib.
Ölkə, eyni zamanda, humanitar ənənələri ilə də seçilib. 1990-cı illərdə Mərkəzi Asiyada baş verən hadisələr nəticəsində deportasiya olunan onminlərlə Axıska türkü Azərbaycanda sığınacaq tapıb və cəmiyyətə inteqrasiya olunub.
2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfərdən sonra isə Azərbaycan üçün yeni mərhələ başlayıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri çərçivəsində Böyük Qayıdış Proqramı icra olunur. Artıq minlərlə keçmiş məcburi köçkün illər sonra doğma torpaqlarına qayıdaraq yeni salınmış yaşayış məntəqələrində məskunlaşır.
Ümumdünya Qaçqınlar Günü sadəcə təqvimdə qeyd olunan beynəlxalq gün deyil. Bu tarix evini, yaxınlarını, təhlükəsizliyini və bəzən gələcəyə olan ümidini itirmiş milyonlarla insanın yaşadığı çətinlikləri xatırladır. Dünyada hər yüz nəfərdən birinin məcburi köçkün həyatı yaşadığı bir dövrdə qaçqın problemi artıq ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütün bəşəriyyətin üzləşdiyi qlobal çağırışlardan biri olaraq qalır. Bu səbəbdən beynəlxalq həmrəylik, münaqişələrin aradan qaldırılması və insanların öz yurdlarına təhlükəsiz qayıtmasının təmin edilməsi bu gün də dünyanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən hesab olunur.
