"Abşeron yarımadası" teqi üzrə xəbərlər
Abşeron yarımadası: Bakının astanasında od, neft və Xəzər küləkləri
Abşeron Böyük Qafqazın şərq ucundan Xəzər dənizinə doğru uzanır: uzunluğu təxminən 60, eni isə 30 kilometrə qədərdir. Bu kiçik quru parçasında paytaxt, neft mədənləri, kimya zavodları, çimərliklər və bağ qəsəbələri yerləşib. Ölkə əhalisinin xeyli hissəsi burada yaşayır, ona görə də Abşeronu Azərbaycanın iqtisadi və mədəni mərkəzi adlandırırlar.
Təbiət və iqlim
Mənzərə sadədir: yarımsəhra düzənlikləri, duzlu göllər, palçıq vulkanları, alçaq təpə silsilələri. Yay isti və quraq keçir, yağış nadir hadisədir. Yarımadanın xarakterini küləklər müəyyən edir: şimaldan əsən xəzri soyuq, cənubdan əsən gilavar isə istilik gətirir. Şimal-şərqdə 2005-ci ildə yaradılmış Abşeron Milli Parkı yerləşir. Orada ceyranlara və qışlayan quşlara rast gəlmək olar. Adın mənşəyi barədə mübahisələr indiyədək davam edir, versiyalardan biri onu duzlu su ilə əlaqələndirir.
Nəyi görməli: yarımada boyu marşrut
Səyahətə Bakının qədim hissəsi olan İçərişəhərdən başlamaq rahatdır. Qız qalası və Şirvanşahlar sarayı 2000-ci ildə YUNESKO siyahısına daxil edilib. Daha sonra yol şimala, XII əsrə aid müdafiə qalalarının qorunduğu Mərdəkana aparır. Suraxanı qəsəbəsində atəşpərəstlərin məbədi Atəşgah ucalır. Onun indiki görkəmi XVII-XVIII əsrlərə aiddir, 2007-ci ildən isə dövlət qoruğu statusu daşıyır. Mehdiabad qəsəbəsinin yaxınlığında Yanardağın yamacı yanır: təbii od qazın çıxması hesabına sönmür. Digər məkanlardan Bibiheybət məscidini, Nardaran ziyarətgahını və Ramana qalasını görməyə dəyər.
Mədəniyyət və həyat tərzi
Abşeron kəndləri daş memarlığı ilə seçilir: qalın divarlı həyətlər, yastı damlar, hasarın arxasında kiçik bağlar. Od motivlərinə görə ölkəyə çoxdan «Odlar yurdu» deyirlər, Atəşgah və Yanardağ bu adı qoruyub saxlayır. Bakılılar üçün həftəsonu dəniz sahili qəsəbələrinə, dənizə və köhnə bağlara getmək çoxdan adət halını alıb.
Tarix: karvanlardan neft bumuna qədər
Neft burada hələ orta əsrlərdə səthə çıxırdı, səyyahlar bu barədə yazırdılar. Bibiheybətdə ilk quyu 1846-cı ildə qazılıb. XIX əsrin sonunda mədənlərə Nobel qardaşları və Rotşildlər gəldi, XX əsrin əvvəlində isə Bakı dünya neft hasilatının təxminən yarısını verirdi. 1949-cu ildə şimal sahilində gələcək kimya sənayesi mərkəzi olan Sumqayıt əsası qoyuldu. SSRİ dağıldıqdan sonra yarımada ölkənin dirçəlmiş neft sənayesinin nüvəsinə çevrildi, 1994-cü ildəki «Əsrin müqaviləsi» isə yeni səhifə açdı.
Bu gün iqtisadiyyat
Abşeron indi də neft-qaz sektorunun əsas meydançasıdır: dəniz yataqları buradan idarə olunur, zavodlar və limanlar fəaliyyət göstərir. SOCAR və TotalEnergies-in Xəzərdə işlədiyi «Abşeron» yatağı 2023-cü ildə ilk qazı verdi. Ticarət, maliyyə, tikinti və turizm Bakıda və ona yaxın şəhərlərdə, Sumqayıt və Xırdalanda cəmləşib.
Son hadisələr
2024-cü ilin noyabrında Bakı BMT-nin iqlim konfransı COP29-a ev sahibliyi etdi və bu, paytaxtın ətrafındakı infrastrukturu yenilədi: yollar, otellər, ictimai məkanlar. Sahil zonaları da yenilənir, sahilyanı adalardakı layihələr inkişaf etdirilir. Onların sonrakı gedişatını təzə materiallar üzrə yoxlamaq lazımdır.
