Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu (Aİİ) Azərbaycan Respublikasında dini təhsilin inkişafı və peşəkar kadrların hazırlanması məqsədilə yaradılmış mühüm bir ali təhsil müəssisəsidir. Ölkədə dini-mənəvi dəyərlərin qorunması, multikultural mühitin təşviqi və ilahiyyat sahəsində elmi tədqiqatların aparılmasını hədəfləyən bu institut, qısa müddət ərzində özünü etibarlı bir təhsil ocağı kimi təsdiqləmişdir. Bu məqalədə Aİİ-nin tarixi, strukturu, məqsədləri və fəaliyyəti haqqında məlumat veriləcək.
Tarixi və Yaradılması
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 9 fevral 2018-ci il tarixli 3654 nömrəli Sərəncamı ilə Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində təsis edilmişdir. İnstitutun yaradılmasında əsas məqsəd ölkədə dini savadlılığın artırılması, dini fəaliyyətin təşkili üçün ixtisaslı kadrların yetişdirilməsi və ilahiyyat elminin müasir standartlara uyğun inkişaf etdirilməsi olmuşdur. Aİİ-nin əsası Bakı Dövlət Universitetinin 1992/93-cü tədris ilindən fəaliyyət göstərən İlahiyyat fakültəsinin bazasında qoyulub. 2018-ci ildə fakültə ləğv edilərək institutun strukturuna daxil edilib və 17 sentyabr 2018-ci ildə rəsmi açılış mərasimi keçirilib.
İnstitutun ilk rektoru Ceyhun Məmmədov olmuş, hazırda isə bu vəzifəni Aqil Şirinov icra edir. Aİİ-nin yaradılması Azərbaycanda dini təhsilin dövlət nəzarəti altında sistemləşdirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi dəyərləndirilir.
Struktur və Təhsil Proqramları
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu ali təhsilin bakalavriat, magistratura və doktorantura səviyyələrində təhsil təklif edir. Tədris Azərbaycan dilində aparılır və institutda İslamşünaslıq və Dinşünaslıq kimi əsas ixtisaslar üzrə kadr hazırlığı həyata keçirilir. Magistratura səviyyəsində Dinşünaslıq ixtisası üzrə Dinin psixologiyası, Dinin sosiologiyası, Dinlər tarixi və İslamşünaslıq kimi ixtisaslaşmalar mövcuddur. Bundan əlavə, 2019-cu il yanvarın 15-də Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən, institutda fəlsəfə doktoru proqramı üzrə doktorantura təhsili də təşkil olunur.
İnstitutda təhsil prosesi müasir metodlara əsaslanır və tələbələrə beynəlxalq mübadilə proqramları (“Erasmus”, “Mevlana” və s.) vasitəsilə xaricdə təhsil almaq imkanı yaradılır. Aİİ həmçinin Türkiyənin Mərmərə, 29 Mayıs və Ankara universitetləri kimi tanınmış təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlıq protokolları imzalayıb.
Fəaliyyət və Layihələr
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun fəaliyyəti təkcə təhsillə məhdudlaşmır. İnstitut elmi tədqiqatların aparılmasında və dini-mədəni dəyərlərin təbliğində də aktiv rol oynayır. Bu məqsədlə institut tərəfindən bir sıra nəşrlər həyata keçirilir:
- “Din araşdırmaları” jurnalı: 2018-ci ilin dekabr ayından etibarən ildə iki dəfə nəşr olunan bu jurnal ilahiyyat, fəlsəfə, psixologiya və sosiologiya sahələrində yerli və xarici alimlərin məqalələrini dərc edir. Jurnal Azərbaycan Respublikasının Ali Attestasiya Komissiyasının tələblərinə və beynəlxalq standartlara uyğun hazırlanır.
- “İlahiyyat” jurnalı: 2019-cu ildən nəşr olunan bu elmi-publisistik jurnal milli-mənəvi dəyərlərin, tolerantlığın və multikulturalizmin təbliğinə xidmət edir.
- “İlahiyyatçı” qəzeti: 2018-ci ilin dekabrından ayda bir dəfə çap olunan bu qəzet institutun fəaliyyəti və tələbə yaradıcılığı haqqında məlumat verir.
Bundan əlavə, Aİİ ölkənin multikultural mühiti ilə tanışlıq tədbirləri, elmi konfranslar və seminarlar təşkil edir. 2023-cü ilin dekabrında institutun yanında Bakı İlahiyyat Kolleci də yaradılıb ki, bu da orta ixtisas təhsili üzrə dini kadrların hazırlanmasına yönəlib.
Məqsəd və Əhəmiyyət
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun əsas məqsədi dini sahədə savadlı mütəxəssislər yetişdirməklə ölkədə dini maarifləndirməni gücləndirmək və radikalizmin qarşısını almaqdır. İnstitut Azərbaycanın tolerantlıq ənənələrini və multikultural dəyərlərini əks etdirən təhsil mühiti yaradaraq, gənclərə həm dini, həm də dünyəvi biliklər aşılayır. Bu, ölkənin dini siyasətində mühüm yer tutan dövlət-din münasibətlərinin sağlam zəmində qurulmasına töhfə verir.
Nəticə
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu qısa zamanda özünü dini təhsilin və elmi tədqiqatların önəmli mərkəzi kimi təsdiq etmişdir. Dövlət dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən bu müəssisə, Azərbaycanın dini-mənəvi irsini qorumaqla yanaşı, müasir təhsil standartlarına uyğun kadrlar hazırlayır. Gələcəkdə institutun beynəlxalq əlaqələrini genişləndirməsi və daha çox elmi layihələrə imza atması gözlənilir. Aİİ, Azərbaycanın dini və mədəni həyatında mühüm rol oynayan bir təhsil ocağı olaraq öz missiyasını uğurla davam etdirir.
