"Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft boru kəməri" teqi üzrə xəbərlər
Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft boru kəməri Azərbaycandan Gürcüstan üzərindən Türkiyənin Aralıq dənizindəki Ceyhan limanına Xəzər neftini daşıyan strateji boru kəməridir. Heydər Əliyevin adını daşıyan bu layihə qlobal enerji sistemində mühüm halqaya çevrilərək Rusiyanı yan keçərək neft ixracı üçün alternativ marşrut təmin edir.
Tarix və tikinti
BTC ideyası 1990-cı illərdə Xəzər neftinin ixrac yollarının diversifikasiyası üçün yaranıb. 1998-ci ildə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə prezidentləri Trabzon görüşündə tikinti qərarını qəbul ediblər. İlk daş 18 sentyabr 2002-ci ildə Heydər Əliyev, Eduard Şevardnadze və Əhməd Necdət Sezər tərəfindən qoyulub. Tikinti 2003-cü ilin aprelində başlayıb və 13 iyul 2006-cı ildə Ceyhanda rəsmi açılış olub. Boru kəmərinin uzunluğu 1768 km-dir: Azərbaycanda 443 km, Gürcüstanda 249 km, Türkiyədə 1076 km. Layihə gücü – ildə 50 milyon ton neft (gündə 1,2 milyon barel). Operator BP, sahibi isə BP (30,1%) və SOCAR (25%) başda olmaqla BTC Co konsorsiumudur.
Texniki xüsusiyyətlər
Boru kəmərinin diametri dəyişir: Azərbaycanda 42 düym, Gürcüstanda 46 düym, Türkiyədə 34–42 düym. Neft “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlarından və “Şahdəniz”dən kondensat şəklində gəlir. Qazaxıstan nefti Kaşağan və Tenqiz yataqlarından Xəzər dənizi üzərindən Aktaudan Bakıya tankerlərlə daşınır. 2023-cü ildə BTC ilə 32,224 milyon ton neft ixrac edilib, o cümlədən Türkmənistandan 2,6 milyon ton və Qazaxıstandan 1,392 milyon ton. 2006-cı ildən 2022-ci ilin martına qədər Ceyhandan tankerlər 3,813 milyard barel neft daşıyıb.
Geosiyasi əhəmiyyət
BTC Rusiya marşrutlarına alternativ olaraq Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin enerji müstəqilliyini gücləndirib. 2008-ci ildən Qazaxıstanın iştirakı layihənin gəlirliliyini artırıb. 2025-ci ildə SOCAR və “QazMunayQaz” Kaşağandan 240 min ton neftin tranziti barədə razılıq imzalayıb. BTC həmçinin Şərq-Qərb enerji dəhlizini dəstəkləyir, o cümlədən İsrailin Aşkelon və Eylat terminalları vasitəsilə Cənub-Şərqi Asiyaya tədarük planları ilə.
İqtisadiyyat və ekologiya
Layihə EBRD və IFC kimi beynəlxalq banklar tərəfindən maliyyələşdirilib, lakin ekoloji risklərə görə tənqid olunub. 2008-ci ildə Türkiyə seqmentində partlayış tədarükü müvəqqəti dayandırıb, lakin yüksək mühafizə səviyyəsi stabilliyi təmin edir. 2024-cü ilin birinci rübündə neft ixracı 0,9% artaraq 55,322 milyon barel təşkil edib.
Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri 2026-cı ildə
2026-cı ildə Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft kəməri Xəzər regionunu qlobal bazarlarla birləşdirən əsas arteriya statusunu qoruyub saxlayır. Magistral xətt Azərbaycan xam neftinin, həmçinin Qazaxıstan və Türkmənistandan gələn tranzit həmlərinin Türkiyənin Ceyhan limanına sabit daşınmasını təmin edir. Qlobal logistika zəncirlərinin dəyişdiyi bir şəraitdə BTC tədarükün diversifikasiyası üçün mühüm alət rolunu oynayır, yüksək əməliyyat səmərəliliyi və etibarlılıq nümayiş etdirərək Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin edir.
