Bakı-Tbilisi-Ərzurum (BTƏ) qaz boru kəməri

Bakı-Tbilisi-Ərzurum (BTƏ), həmçinin Cənubi Qafqaz Qaz Boru Kəməri (SCP) kimi tanınan, Azərbaycanın Şahdəniz yatağından Gürcüstan üzərindən Türkiyəyə təbii qaz nəql edən əsas infrastruktur layihəsidir. 2006-cı ildə açılan BTƏ, Cənubi Qaz Dəhlizinin təməli olaraq region və Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin edir. 

Tarix və tikinti

BTƏ ideyası 1990-cı illərdə Şahdəniz yatağının (1999-cu ildə kəşf edilmiş) işlənməsi çərçivəsində yaranıb. 2001-ci ildə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə tikinti haqqında razılıq imzalayıb. İşlər 2004-cü ildə başlayıb və 3 dekabr 2006-cı ildə qaz boru kəməri rəsmi olaraq istifadəyə verilib. BTƏ-nin uzunluğu 970 km-dir: Azərbaycanda 442 km, Gürcüstanda 248 km, Türkiyədə isə Ərzuruma qədər 280 km, burada Türkiyə qaz şəbəkəsinə qoşulur. Layihənin ümumi dəyəri təxminən 1 milyard dollardır. Operator BP, SCP Co konsorsiumunun səhmdarları isə BP (28,8%), TPAO (19%), SOCAR (16,7%) və digərləridir.

Texniki xüsusiyyətlər

Qaz boru kəməri Şahdəniz-1 platformasından, 2018-ci ildən isə Şahdəniz-2-dən qaz nəql edir. Borunun diametri 42 düymdür, ilkin ötürmə qabiliyyəti ildə 8,8 milyard kubmetr, 2018-ci ildə genişlənmədən sonra isə 16 milyard kubmetrdir. 2023-cü ildə BTƏ ilə 11,8 milyard kubmetr qaz ixrac edilib, bunun 9,3 milyard kubmetri Türkiyəyə, qalanı Gürcüstana və TANAP və TAP vasitəsilə Avropaya göndərilib. 2007–2023-cü illərdə boru kəməri ilə 117,4 milyard kubmetr qaz nəql olunub.

Geosiyasi əhəmiyyət

BTƏ, TANAP və TAP daxil olan Cənubi Qaz Dəhlizinin ilk addımı olaraq Avropanın Rusiya qazından asılılığını azaltmaqla enerji təchizatını diversifikasiya edib. Gürcüstan tranzit qazın 5%-ni və 0,5 milyard kubmetrə qədər güzəştli qiymətlə qaz alır ki, bu da onun enerji sabitliyini gücləndirir. 2024-cü ildə Azərbaycan və Türkiyə “Abşeron” və “Umid-Babək” daxil olmaqla yeni yataqlardan əlavə qaz tədarükü barədə razılığa gəlib. BTƏ həmçinin Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanın qlobal bazarlarla inteqrasiyasını dəstəkləyir.

İqtisadiyyat və ekologiya

Layihə EBRD, ADB və özəl investorlar tərəfindən maliyyələşdirilib. BP-nin ciddi standartları ekoloji riskləri minimuma endirsə də, 2004-cü ildə yerli QHT-lər narahatlıq ifadə edib. 2025-ci ildə SOCAR və BP 2030-cu ilə qədər ötürmə qabiliyyətini 20 milyard kubmetrə çatdırmaq üçün modernləşmə planlarını elan edib ki, bu da Avropaya ixracı artıracaq

2026-cı ildə Bakı-Tbilisi-Ərzurum (BTƏ) qaz boru kəməri

Bakı-Tbilisi-Ərzurum (BTƏ) qaz boru kəməri 2026-cı ildə regional enerji təhlükəsizliyinin təminatında və Azərbaycanın ixrac potensialının artırılmasında strateji rolunu uğurla davam etdirir. "Şahdəniz" yatağından hasil edilən təbii qazı Gürcüstan və Türkiyə bazarlarına, oradan isə Avropaya çatdıran bu marşrut qlobal enerji böhranı fonunda dayanıqlı tərəfdaşlıq nümunəsidir.

Cari ildə infrastrukturun rəqəmsallaşdırılması və texniki təhlükəsizliyin artırılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. BTƏ kəməri həm regional inteqrasiyanı gücləndirir, həm də Şərq-Qərb enerji dəhlizinin əsas sütunlarından biri kimi mövqeyini qoruyur.