IFAB nədir?

Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Şurası (İngiliscə: International Football Association Board, qısaca IFAB) — futbolun rəsmi qaydalarını, yəni "Oyun Qaydaları"nı (Laws of the Game) müəyyən edən və dəyişikliklərə nəzarət edən beynəlxalq qurumdur. Bu qurum futbolun "qəyyumu" hesab olunur və dünya futbolunda oynanılan bütün rəsmi qarşılaşmaların vahid qaydalar əsasında keçirilməsini təmin edir. Baş qərargahı İsveçrənin Sürix şəhərində yerləşir.

IFAB-ın yaranma tarixi

IFAB 1886-cı il iyunun 2-də Londonda təsis olunub. Onun yaranmasına səbəb XIX əsrin sonlarında Böyük Britaniyanın dörd futbol federasiyası — Anqliya Futbol Assosiasiyası, Şotlandiya Futbol Assosiasiyası, Uels Futbol Assosiasiyası və Şimali İrlandiya Futbol Assosiasiyası arasında oyun qaydalarında olan uyğunsuzluqlar idi. Beynəlxalq matçlar zamanı hər dəfə ev sahibi komandanın qaydalarından istifadə olunması praktik cəhətdən çətinliklər yaradırdı, buna görə də vahid qaydalar toplusu yaratmaq zərurəti meydana çıxdı.

1904-cü ildə yaradılmış FIFA (Beynəlxalq Futbol Federasiyaları Assosiasiyası) elan etdi ki, IFAB-ın müəyyən etdiyi qaydalara riayət edəcək. Futbolun dünyada artan populyarlığı nəticəsində 1913-cü ildə FIFA nümayəndələri də IFAB-ın tərkibinə daxil edildi. 1958-ci ildə isə hazırda tətbiq olunan səsvermə sistemi qəbul olundu.

Quruluş və səsvermə sistemi

IFAB FIFA-dan ayrı, müstəqil bir qurumdur, lakin FIFA şurada təmsil olunur və səslərin 50%-nə malikdir. Qalan 50% isə futbolun "ana ölkələri" hesab edilən dörd federasiya — Anqliya, Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiya arasında bərabər bölüşdürülür (hər birinə 12,5%). Oyun Qaydalarına dəyişiklik edilməsi üçün ən azı dörddə üç səs çoxluğu tələb olunur. Bu o deməkdir ki, təkcə FIFA-nın dəstəyi kifayət etmir — dəyişikliyin qəbul olunması üçün Britaniya federasiyalarından da ən azı ikisinin razılığı zəruridir.

Şura ildə iki dəfə toplaşır: biri illik ümumi yığıncaq, digəri isə qaydalara mümkün dəyişikliklər üzrə iş görüşüdür. Bundan əlavə, Futbol Məsləhət Paneli (FAP) və Texniki Məsləhət Paneli (TAP) kimi köməkçi strukturlar da fəaliyyət göstərir və IFAB-a ekspert tövsiyələri təqdim edir.

IFAB-ın funksiyaları və müasir dövrdəki rolu

IFAB-ın əsas vəzifəsi futbolun texniki qaydalarını nəzərdən keçirmək, zəruri hallarda onlara düzəlişlər etmək və oyunun ədalətliliyini qorumaqdır. Tarix boyu bu qurum qaydalara dəyişiklik məsələsində olduqca ehtiyatlı və konservativ mövqe tutub, çünki futbolun sadəliyi və hər yerdə eyni cür oynanılması onun ən vacib xüsusiyyətlərindən biri hesab olunur.

Son illərdə IFAB texnoloji yeniliklərin futbola tətbiqi ilə bağlı da mühüm qərarlar qəbul edib. Bunlardan ən çox müzakirə olunanı Video Hakim Yardımı (VAR) sisteminin sınaqdan keçirilməsi və rəsmi qaydalara daxil edilməsidir. Bundan başqa, qol xətti texnologiyası, əlavə əvəzetmə imkanları və oyunçuların təhlükəsizliyi ilə bağlı yeni tələblər də IFAB-ın müzakirə etdiyi mövzular sırasındadır.

Nəticə

Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Şurası (IFAB) futbolun tarixində unikal yerə malik bir qurumdur — o, dünyanın ən populyar idman növünün qaydalarını 140 ildən artıqdır ki, formalaşdırır və qoruyur. FIFA ilə birgə fəaliyyət göstərsə də, öz müstəqilliyini saxlayan IFAB bu gün də futbolun ədalətli, anlaşıqlı və vahid qaydalar əsasında oynanılmasını təmin edən əsas struktur olaraq qalmaqdadır.