Bilgəh qəsəbəsi: tarixi və müasir kurort yeri

Bilgəh qəsəbəsi Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin Sabunçu rayonunda, Abşeron yarımadasının şimalında, Xəzər dənizinin sahilində yerləşən şəhər tipli qəsəbədir. 1937-ci ildən rəsmi olaraq bu statusa malikdir. Ərazisi təxminən 21 kvadrat kilometrdir. Qəsəbə Maştağa, Nardaran və Kürdəxanı qəsəbələri ilə həmsərhəddir. Əhalisinin sayı müxtəlif illərdə 8-11 min nəfər arasında dəyişir.

Bilgəh dənizkənarı iqlim kurortu kimi tanınır. İqlimi quru subtropikdir. Yay isti və quru, qış mülayim keçir. Avqustda orta temperatur təxminən 25°C, yanvarda 0–3°C civarındadır. İllik yağıntı miqdarı 200–300 mm-dir.

Adın mənşəyi və tarixi

Qəsəbənin adı haqqında bir neçə versiya mövcuddur. Ən yayğın izahlardan biri “Piləgah” sözü ilə bağlıdır və “ipək hazırlanan yer” mənasını verir. Keçmişdə burada barama becərildiyi və ipəkçiliklə məşğul olunduğu ehtimal edilir. Digər versiyaya görə ad türk tayfasının adı ilə əlaqəlidir.

Bilgəh Bakının ən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Eradan əvvəl üçüncü minilliyə aid qayaüstü təsvirlər burada qədim mədəniyyətin izlərini göstərir. XI-XV əsrlərdə Xəzər dənizinin limanı kimi fəaliyyət göstərmişdir. XIII-XIV əsrlərdə Şirvanşahların hərbi keşikçi dəstələri burada yerləşmişdir.

Coğrafiyası, təbiəti və təsərrüfatı

Xəzər dənizi sahilində yerləşən Bilgəh tarixən üzüm, əncir, nar və püstə bağları, həmçinin zəfəran plantasiyaları ilə məşhur olub. Keçmişdə xalçaçılıq, ipəkçilik və toxuculuq inkişaf etmişdir. Bu gün də əkinçilik və gülçülüklə məşğul olan sakinlər var.

Qəsəbə sağlam iqlimi, saf havası və dəniz sahili ilə fərqlənir. Bu xüsusiyyətlər onu müalicəvi kurort mərkəzinə çevirib.

Tarixi abidələr və mədəni irs

Bilgəhdə bir sıra tarixi-memarlıq abidələri qorunub saxlanılır. Onlardan ən tanınanı XIII-XIV əsrlərə aid Bilgəh qalasıdır (Tonqal qalası). Bu qala Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinə aiddir və vaxtilə mayak kimi istifadə olunub.

Digər abidələrə Leyla xanım türbəsi (Pir Həftəxar), XIV əsrə aid məscidlər, hamamlar, karvansara və orta əsrlərə aid qəbiristanlıq daxildir. Bu abidələr qəsəbənin zəngin tarixi keçmişindən xəbər verir.

Müasir infrastruktur və kurort əhəmiyyəti

Bilgəhdə tam orta məktəb, məktəbəqədər müəssisələr, internat məktəbi, mədəniyyət evi, kitabxana, musiqi məktəbi, birləşmiş şəhər xəstəxanası və digər sosial obyektlər fəaliyyət göstərir.

Ən mühüm müəssisələrdən biri Bilgəh Kardioloji Sanatoriyasıdır. 1936-cı ildə əsası qoyulmuş, 1950-ci ildə istifadəyə verilmiş bu sanatoriya ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsində ixtisaslaşır. İyod-bromlu mineral sular və əlverişli iqlim şəraiti sayəsində hər il minlərlə insan burada müalicə olunur.

Qəsəbə həm də istirahət və turizm baxımından inkişaf edir. Xəzər sahilindəki çimərliklər, bağ evləri və müasir yaşayış kompleksləri sakinlər və qonaqlar üçün cəlbedicidir.

Bilgəh qəsəbəsi qədim tarixi, təbii gözəlliyi və müalicəvi əhəmiyyəti ilə Abşeronun diqqətəlayiq məntəqələrindən biri olaraq qalır.