Cibuti

Cibuti: Babülməndəbin keşikçisi, Assal gölünün duzlu dərinlikləri, afar köçəriləri və Bakı ilə dialoq

Afrika Buynuzunun strateji bölgəsində, Qırmızı dənizlə Hind okeanının Ədən körfəzinin qovşağında yerləşən Cibuti Respublikası planetin əsas geosiyasi kəsişmə nöqtələrindən biri kimi qəbul edilir. Dünya ticarətinin və karbohidrogen daşımalarının mühüm hissəsinin keçdiyi dar Babülməndəb boğazını («Göz yaşları qapısı») qoruyan bu kiçik səhra dövləti öz coğrafi mövqeyini başlıca strateji resursa çevirərək, qlobal logistika və hərbi-dəniz qovşağı statusunu Mars mənzərələrinin bakirə gözəlliyi ilə birləşdirməyi bacarmışdır.

Duzlu Assal gölü, Abbenin fumarolları və Tacura körfəzinin balina köpəkbalıqları

Cibutinin təbiəti sərt əzəməti və üç litosfer tavasının bir-birindən uzaqlaşdığı Afar üçbucağının tektonik yarıqlarının izləri ilə heyranlıq doğurur. Əsas təbiət fenomeni axarsız krater mənşəli Assal gölüdür — Afrikanın ən alçaq nöqtəsi (dəniz səviyyəsindən 155 metr aşağı) və Ölü dənizdən sonra dünyanın ikinci ən duzlu su hövzəsi olan bu gölün sahilləri qalın, gözqamaşdırıcı ağ duz qatı ilə örtülmüşdür. Efiopiya ilə sərhəddə geotermal buxar sütunları püskürən yüzlərlə əhəngdaşı tüstü bacası-iynələrdən ibarət fantastik landşaftı ilə Abbe gölü uzanır. Tacura körfəzinin sahil suları mərcan riflərinin zənginliyi ilə məşhurdur və nəhəng, lakin zərərsiz balina köpəkbalıqlarının mövsümi miqrasiyası üzrə dünyaca məşhur məkandır. Ölkənin paytaxtı Cibuti şəhəri səs-küylü şərq bazarlarını, mərcan daşından tikilmiş Fransa müstəmləkə memarlığını və ən müasir dərin sulu konteyner terminallarını özündə birləşdirir.

Somali sultanlıqları, Fransa Sahili və suveren forpostun doğuluşu

Bu torpağın tarixi Afrikanı Ərəbistan yarımadası ilə birləşdirən qədim müsəlman ticarət dövlətlərinin — İfat və Adal sultanlıqlarının dövrünə gedib çıxır. XIX əsrin ikinci yarısında Fransa Süveyş kanalı üzərindən dəniz yoluna nəzarət etmək üçün bölgədə möhkəmləndi və Fransız Somali Sahili (sonradan — Afarlar və İssaların Fransa Ərazisi) müstəmləkəsini yaratdı. 1977-ci il iyunun 27-də keçirilən referendum nəticəsində ölkə müstəqilliyini elan etdi və ilk prezident Həsən Qulid Aptidonun rəhbərliyi ilə Cibuti Respublikası adını aldı. Dövlət iki yerli xalq — issa (Somali qrupu) və afar arasında unikal millətlərarası balans modeli qura bildi və ənənəvi olaraq qeyri-sabit regionda uzunmüddətli daxili sülhü təmin etdi.

Köçərilərin çadır düşərgələri, gile xəncəri və ədviyyatlı Yəmən balığı

Xalqın mədəni kodu köçərilərin maldarlıq ənənələri və islam dəyərləri ilə qırılmaz tellərlə bağlıdır. Afar və issalarda kişi ləyaqətinin və yetkinliyinin rəmzi qədimdən bəri gile — zəngin bəzədilmiş qını olan ənənəvi əyri, ikitərəfli xəncər hesab olunur. Köçərilərin şifahi xalq yaradıcılığı daşına bilən ariş daxmalarında gecə tonqalları ətrafında nağılçıların nəsildən-nəslə ötürdüyü zəngin poeziya ilə doludur. Kulinariya ənənələrində Somali, Yəmən və Fransa çalarları ahəngdar şəkildə birləşmişdir: gildən hazırlanmış təndir sobasında kəskin ədviyyat qarışığı ilə bişirilən və isti banan-bal çörəyi ilə təqdim olunan muxbaza balığı (Yəmənsayağı balıq), eləcə də səhər blinçikləri laxox və qoyun ətindən maraq raqusu milli mətbəxin inciləridir.

Dorale dəniz terminalları, Əddis-Əbəbəyə dəmir yolu və Azərbaycanla tərəfdaşlıq

Cibuti iqtisadiyyatı bütünlüklə dəniz xidmətləri, tranzit və hərbi bazaların aparıcı dünya dövlətlərinə icarəyə verilməsi üzərində qurulub. Müasir dərinsulu Dorale limanı və Əddis-Əbəbəyə çəkilmiş elektrikləşdirilmiş dəmir yolu Cibutini dənizə çıxışı olmayan nəhəng, yüz milyonluq Efiopiya bazarı üçün alternativsiz dəniz qapısına çevirir. Beynəlxalq diplomatik arenada Cibuti və Azərbaycanı Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində xüsusilə sıx, qardaşlıq və həmrəylik telləri bağlayır. Cibuti Parlamenti dünyada Xocalı soyqırımını rəsmən tanıyan ilk qanunverici orqanlardan biri olmuşdur. Ölkələr daim və qeyd-şərtsiz bir-birinin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəkləyirlər. Bakıda keçirilən COP29 konfransının iqlim nəticələri fonunda Cibuti və Azərbaycan yaşıl liman infrastrukturunun tətbiqi, bərpa olunan enerji və quraq regionların qlobal istiləşməyə uyğunlaşdırılması istiqamətində əməkdaşlığı genişləndirirlər.