"Cinayət Məcəlləsi" teqi üzrə xəbərlər
Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi: cinayətlərə görə məsuliyyət haqqında əsas qanun necə qurulub
Cinayət Məcəlləsi Azərbaycanda hansı əməllərin cinayət sayıldığını, kimin və nəyə görə dövlət qarşısında cavab verdiyini, məhkəmənin hansı cəzaları təyin edə biləcəyini müəyyən edir. Hüquqşünaslar üçün bu, iş alətidir, jurnalistlər üçün daimi istinad mənbəyidir, adi oxucular üçün isə «filan maddənin filan hissəsi» kimi ifadələrin arxasında nə dayandığını anlamaq yoludur. Gəlin bu sənədin necə yarandığına və necə qurulduğuna baxaq.
Sovet məcəlləsindən öz qanuna
Müstəqillik əldə edilənədək respublika ərazisində 1960-cı il dekabrın 8-də təsdiq edilmiş Azərbaycan SSR Cinayət Məcəlləsi qüvvədə idi. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra hüquq sisteminin yenidən qurulmasının zəruriliyi aydın oldu. Yeni məcəlləni Milli Məclis 1999-cu il dekabrın 30-da qəbul edib, qanunun nömrəsi 787-IQ-dir. Əvvəlcə o, 2000-ci il iyunun 1-də qüvvəyə minməli idi, lakin müddət dəyişdirildi və sənəd 2000-ci il sentyabrın 1-dən qüvvəyə mindi. Eyni vaxtda həmin ilin iyulunda qəbul olunmuş Cinayət-Prosessual Məcəllə də işə düşdü.
Ümumi və Xüsusi hissələr
Məcəllə iki böyük bölmədən ibarətdir. Ümumi hissə əsasları təsvir edir: qanunun vəzifələri, prinsipləri, zaman və məkan üzrə qüvvəsi, cinayət anlayışı, təqsir, iştirakçılıq, əməlin cinayət xarakterini istisna edən hallar, cəza növləri və məsuliyyətdən azad olma. Yetkinlik yaşına çatmayanların məsuliyyətinə dair normalar ayrıca yer tutur. Bir qayda olaraq, cinayət məsuliyyəti on altı yaşdan başlayır, bir sıra ağır tərkiblər üzrə isə on dörd yaşdan.
Xüsusi hissə və cinayət tərkibləri
Xüsusi hissə konkret tərkibləri sadalayır: şəxsiyyətə, mülkiyyətə, iqtisadi fəaliyyətə, ictimai təhlükəsizliyə, dövlət hakimiyyətinə qarşı cinayətlər, həmçinin hərbi və digər kateqoriyalar. Hər maddə əməlin əlamətlərini və cəzanın hədlərini təsvir edir, hakim isə bu çərçivədə işin hallarını nəzərə alır. Prinsipial məqam: ölkədə ölüm cəzası hələ 1998-ci ildə ləğv edilib, ən ağır cəza ömürlük azadlıqdan məhrumetmə olaraq qalır.
Dəyişikliklər və aktual redaksiyanı harada oxumaq olar
Çeyrək əsr ərzində məcəlləyə dəfələrlə düzəlişlər edilib: qanunverici tərkibləri dəqiqləşdirib, sanksiyaları sərtləşdirib və ya yumşaldıb, normaları yeni çağırışlara, o cümlədən kibercinayətlərə və korrupsiya ilə mübarizəyə uyğunlaşdırıb. Dəyişikliklər 2024-2025-ci illərdə də qəbul olunub, onların bir qismi müxtəlif tarixlərdə qüvvəyə minib. Ona görə də konkret maddəyə istinad edərkən rəsmi hüquqi portallarda qüvvədə olan redaksiya ilə yoxlamaq, mürəkkəb vəziyyətlərdə isə vəkilə müraciət etmək vacibdir.
Bu teq altındakı materiallar hüquqşünas şərhlərini, maddələr üzrə izahatları, düzəlişlər barədə xəbərləri və Cinayət Məcəlləsinin normalarının tətbiq olunduğu məhkəmə işlərini bir yerdə toplayır.
