"Dalay Lama" teqi üzrə xəbərlər
Dalay Lama: Tibetin mənəvi lideri
Dalay Lama - bu ad dünyada milyonlarla insana tanışdır. Bəziləri üçün o, şərq müdrikliyinin və sülhsevərliyinin rəmzi, digərləri üçünsə Mərkəzi Asiya regionunun tarixində mühüm bir fiqurdur. Bəs bu titulun arxasında nə dayanır, xələf necə seçilir və XIV Dalay Lamanın şəxsiyyəti niyə bu qədər diqqət cəlb edir?
Titulun mənşəyi və mənəvi mənası
Monqol və Tibet dillərindən tərcümədə "Dalay Lama" "Okean-müəllim" deməkdir. Bu titulu Tibet buddizminin Qeluq məktəbinin mənəvi liderləri daşıyır. Buddizm ənənəsinə görə, hər bir Dalay Lama şəfqət bodhisatvası olan Avalokiteşvaranın dünyadakı təcəssümüdür.
Bodhisatvalar aydınlanmaya (bəsirətə) çatmış, lakin nirvanaya getməkdən könüllü imtina etmiş varlıqlardır. Onlar bütün canlıları əzablardan xilas etmək üçün maddi dünyaya qayıdır və yenidən doğulurlar. Beləliklə, Dalay Lama xətti atadan oğula keçən bir sülalə deyil, eyni mənəvi mahiyyətin şüurlu yenidən doğulmalarının (reinkarnasiyalarının) kəsilməz zənciridir.
Yeni təcəssüm necə tapılır?
Sələfinin vəfatından sonra yeni Dalay Lamanın axtarışı illərlə çəkə bilən mürəkkəb bir prosesdir. Ali lamalardan ibarət xüsusi komissiya əvvəlki liderin ölümündən qısa müddət sonra doğulmuş uşağı axtarır.
Axtarış qrupu bir çox əlamətlərə əsaslanır: kremasiya (yandırma) zamanı tüstünün istiqaməti, xüsusi yuxular, müqəddəs Lhamo Latso gölündəki görüntülər. Uyğun uşaq tapıldıqda, o, bir sıra gizli sınaqlardan keçir. Əsas sınaq isə çoxlu əşyalar (təsbehlər, əsalar, ritual təbilləri) arasından onun keçmiş təcəssümünə aid olanları tanıması və seçməsidir. Əgər uşaq öz "köhnə" əşyalarını səhvsiz tanıyırsa, o, yeni Dalay Lama elan edilir və dərin mənəvi təhsil almaq üçün Lhasaya göndərilir.
XIV Dalay Lama: Müasir dövrün lideri
Hazırkı mənəvi lider Tenzin Gyatso 1935-ci ildə Tibetin kiçik bir kəndində doğulub və iki yaşında olarkən reinkarnasiya kimi tanınıb. Onun payına ağır tarixi sınaqlar düşüb. 1959-cu ildə ÇXR ilə münaqişənin kəskinləşməsindən sonra o, Tibeti tərk etmək məcburiyyətində qalıb və Hindistanın Dharamsala şəhərində məskunlaşıb. O vaxtdan bəri Tibetin mühacirətdəki hökuməti orada yerləşir.
Tenzin Gyatso öz titulunun dünyadakı qavrayışını tamamilə dəyişdi. O, qərb ölkələrinə aktiv səyahət edən, mühazirələr oxuyan, alimlərlə görüşən və dinlərarası dialoq ideyalarını təbliğ edən ilk Dalay Lama oldu. 1989-cu ildə Tibet xalqının hüquqları uğrunda apardığı zorakılıqsız mübarizəyə görə o, Nobel Sülh Mükafatına layiq görülüb.
Qədim ənənənin gələcəyi
Bu gün növbəti Dalay Lamanın kim olacağı sualı dünya birliyində aktiv şəkildə müzakirə olunur. Hazırkı lider dəfələrlə bəyan edib ki, Dalay Lama institutu öz tarixi vəzifələrini yerinə yetirib və əgər Tibet xalqı buna ehtiyac olmadığını düşünsə, bu ənənə fəaliyyətini dayandıra bilər. O, həmçinin xələfinin Tibet hüdudlarından kənarda doğula biləcəyini, yaxud onun bir qadın ola biləcəyini də istisna etmir.
Dalay Lama bu gün də daxili harmoniya axtarışında olan milyonlarla insan üçün ən vacib bələdçi rolunu oynayır. Onun təlimi hamı üçün ortaq olan universal dəyərlərə - şəfqət, xeyirxahlıq və planetdəki sülh üçün hər bir insanın fərdi məsuliyyət daşımasına əsaslanır.
