Dövlət Suverenliyi Günü: tarixçə və əhəmiyyəti

Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan Respublikasında hər il sentyabrın 20-də qeyd olunan ən yeni dövlət bayramlarından biridir. Bu tarix 2024-cü il sentyabrın 19-da Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla təsis edilib. Məqsəd ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpa olunduğunu rəsmi şəkildə anmaqdır.

Dövlət Suverenliyi Günü nə vaxt qeyd olunur?

Bayram hər il sentyabrın 20-də qeyd edilir. Bu gün bayram günü hesab olunsa da, iş günü kimi qalır. Gün ərzində dövlət başçısının sosial media hesablarında paylaşımlar edilir, rəsmi qurumlar və media orqanları mövzuya həsr olunmuş materiallar hazırlayır.

Bayramın təsis olunma səbəbi

2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Qarabağ iqtisadi rayonunda antiterror tədbirlərinə başladı. Rəsmi Bakının açıqlamasına görə, məqsəd genişmiqyaslı təxribatların qarşısını almaq, Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarını tərksilah edərək ərazidən çıxarmaq və konstitusiya quruluşunu bərpa etmək idi. Əməliyyat 23 saat 43 dəqiqə davam edib sentyabrın 20-də başa çatdı. Həmin gün Azərbaycan rəhbərliyi qanunun aliliyinin ölkənin bütün ərazisində təmin edildiyini və dövlət suverenliyinin bərpa olunduğunu bəyan etdi. Məhz bu tarix Dövlət Suverenliyi Günü kimi müəyyənləşdirildi. Bu hadisələrə tərəflər və beynəlxalq aktorlar fərqli qiymət verir.

Tarixi kontekst: 1989-cu ildən günümüzə

Suverenlik mövzusu Azərbaycan tarixində ilk dəfə 2023-cü ildə gündəmə gəlməyib. 1989-cu il sentyabrın 23-də Azərbaycan SSR Ali Soveti "Azərbaycan SSR-in suverenliyi haqqında" Konstitusiya qanununu qəbul etdi. Sənəd preambula və 15 maddədən ibarət idi, 25 sentyabr 1989-cu ildə qüvvəyə mindi və respublikada Azərbaycan qanunlarının ittifaq qanunlarından üstünlüyünü nəzərdə tuturdu.

Ardınca 1991-ci il avqustun 30-da dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında Bəyannamə, oktyabrın 18-də isə Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı qəbul edildi. Bu sənədlər ölkənin müstəqillik yolunun əsas hüquqi mərhələləridir. Sonrakı illərdə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi nəticəsində ərazilərin bir hissəsi Bakının nəzarətindən çıxdı. 2020-ci ildəki 44 günlük müharibədən sonra ərazi bütövlüyünün bərpası prosesi başladı. Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə görə, 2023-cü ilin sentyabr hadisələri bu prosesin yekun mərhələsi oldu.

Dövlət suverenliyi nə deməkdir?

Dövlət suverenliyi dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə həyata keçirməsidir. Beynəlxalq hüquqda bu anlayış BMT Nizamnaməsində təsbit olunmuş ərazi bütövlüyü və dövlətlərin suveren bərabərliyi prinsipləri ilə sıx bağlıdır.

Dövlət Suverenliyi Gününün əhəmiyyəti

Bu bayram Azərbaycanda dövlətçilik yaddaşının bir hissəsi kimi qəbul edilir. Tarix ərazi bütövlüyü ilə suverenliyin bir-birinə bağlı olduğunu xatırladır və gənc nəslin ölkənin müasir tarixi haqqında məlumatlı olmasına xidmət edir. Eyni zamanda 23 sentyabr 1989-cu il tarixli suverenlik qanunu ilə 20 sentyabr 2023-cü il hadisələrinin fərqli tarixi mərhələlərə aid olduğunu bilmək vacibdir.