İngiltərə Futbol Assosiasiyası (FA): qurumun tarixi və rolu

İngiltərə Futbol Assosiasiyası (The Football Association, qısaca FA) Böyük Britaniyada və dünyada futbolun idarəetmə orqanlarının ən qədimidir. Təşkilat 1863-cü il oktyabrın 26-da London şəhərində, Freemasons’ Tavern adlı məkanda keçirilən görüşdə yaradılmışdır. Həmin dövrdə müxtəlif klublar fərqli qaydalarla oynadığı üçün vahid qanunlar toplusuna ehtiyac yaranmışdı. Barnes futbol klubunun kapitanı olan Ebenezer Cobb Morli bu birliyin yaradılmasında əsas təşəbbüskarlardan biri sayılır. O, "Bell’s Life" qəzetinə məktub yazaraq futbol üçün vahid qaydalar toplusu yaradılmasını təklif etmiş, bu təşəbbüs isə tarixi görüşə səbəb olmuşdur.

FA-nın yaranması ilə "futbol assosiasiyası" (association football) termini formalaşmış və sonradan bu söz ingilis dilində "soccer" jarqon formasına çevrilmişdir. Qurumun əsas mənzil-qərargahı hazırda London şəhərindəki məşhur Uembli stadionunda yerləşir.

FA-nın funksiyaları və vəzifələri

İngiltərə Futbol Assosiasiyası ölkədə həvəskar və peşəkar futbolun bütün sahələrini nəzarətdə saxlayır. Təşkilatın əsas vəzifələrinə aşağıdakılar daxildir:

- Milli səviyyədə rəsmi yarışların təşkili və tənzimlənməsi
- Yerli səviyyədə qraflıq futbol assosiasiyaları vasitəsilə futbolun idarə olunması
- Kişi, qadın və gənclər milli komandalarının rəhbərliyinin təyin edilməsi
- Futbol qaydalarının, etik normaların və intizam qaydalarının tətbiqi
- Peşəkar və həvəskar liqaların fəaliyyətinin tənzimlənməsi

FA həmçinin İngiltərənin ən nüfuzlu klub turniri olan FA Kubokunun təşkilatçısıdır. Bu yarış 1871-ci ildən bəri keçirilir və dünyanın ən qədim futbol kuboku sayılır.

Beynəlxalq əlaqələr və üzvlük

İngiltərə Futbol Assosiasiyası beynəlxalq futbol idarəçiliyində mühüm rol oynayır. Təşkilat 1886-cı ildən Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Şurasının (IFAB) — futbol qaydalarını müəyyən edən orqanın — təsisçi üzvüdür. FA fasilələrlə FIFA-ya (Beynəlxalq Futbol Federasiyaları Assosiasiyası) üzv olmuş, hazırda isə 1946-cı ildən etibarən daimi üzvdür. Bundan əlavə, təşkilat 1954-cü ildən UEFA-nın (Avropa Futbol Assosiasiyaları İttifaqı) tərkibindədir.

FA-nın nəzarət dairəsinə İngiltərədən əlavə Coğrafi baxımdan Britaniya Tacının asılı ərazilərindən olan Cersi, Gernzi və Men adası da daxildir.

Müasir dövrdə FA-nın rolu

Bu gün İngiltərə Futbol Assosiasiyası yalnız tarixi əhəmiyyətə malik qurum deyil, həm də müasir futbolun inkişafında aktiv iştirak edir. Təşkilat gənc istedadların yetişdirilməsi, qadın futbolunun inkişafı, məşqçi hazırlığı proqramları və futbolda bərabərlik siyasətləri üzərində fəal işləyir. Həmçinin FA milli komandaların baş məşqçilərinin təyinatı, transfer və reyestr məsələləri, həmçinin intizam prosedurları üzrə son qərar instansiyası kimi çıxış edir.

İngiltərə Futbol Assosiasiyasının 160 ildən artıq tarixi göstərir ki, bu qurum təkcə bir ölkənin deyil, ümumilikdə müasir futbolun formalaşmasında əsas daşıyıcı rol oynamışdır. Məhz FA-nın qəbul etdiyi ilkin qaydalar bugünkü qlobal futbolun əsasını təşkil edir.