İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman)

İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) dövlət orqanlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının və vəzifəli şəxslərin hərəkətləri nəticəsində pozulan insan hüquq və azadlıqlarının müstəqil müdafiəsini həyata keçirən institutdur. Azərbaycanda bu institut 2001-ci ildə qəbul edilmiş "İnsan hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) haqqında" Konstitusiya Qanununa əsasən yaradılıb və 2002-ci ildən fəaliyyət göstərir.

Ombudsman institutunun mahiyyəti və hüquqi əsasları

"Ombudsman" anlayışı İsveç mənşəlidir və "nümayəndə, etibarlı şəxs" mənasını daşıyır. Müasir dünyada bu institut vətəndaş ilə dövlət arasında vasitəçi rolunu oynayır. Azərbaycan Respublikasında Müvəkkilin fəaliyyəti Konstitusiya, Konstitusiya Qanunu və beynəlxalq insan hüquqları standartları, o cümlədən Paris prinsipləri əsasında qurulub. Müvəkkil öz vəzifələrini həyata keçirərkən qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətindən müstəqildir.

Ombudsman necə seçilir?

Müvəkkil Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatı ilə Milli Məclis tərəfindən yeddi il müddətinə seçilir. Namizəd ali təhsilli, yüksək nüfuza malik, insan hüquqları sahəsində təcrübəsi olan vətəndaş olmalıdır. Müvəkkil vəzifədə olduğu müddətdə başqa dövlət vəzifəsi tuta, siyasi partiyanın üzvü ola və pullu fəaliyyətlə məşğul ola bilməz. Bu məhdudiyyətlər onun qərəzsizliyini təmin edir.

Ombudsmanın əsas səlahiyyətləri

Müvəkkilin səlahiyyətləri geniş və çoxsahəlidir:

- vətəndarların şikayətlərinə baxmaq və pozulmuş hüquqların bərpası üçün tədbirlər görmək;
- təşəbbüsü ilə hüquq pozuntusu faktları üzrə araşdırma aparmaq;
- dövlət orqanlarından zəruri məlumat və sənədlər tələb etmək;
- cəza çəkmə yerlərinə, istintaq təcridxanalarına və digər məhdud azadlıq yerlərinə maneəsiz baxış keçirmək;
- qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi üzrə təkliflər irəli sürmək;
- Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək;
- insan hüquqları sahəsində maarifləndirmə işi aparmaq.

Müvəkkil hər il Milli Məclisə hesabat təqdim edir. Hesabatda hüquq pozuntuları, görülmüş işlər və tövsiyələr əks olunur.

Ombudsmana kim və necə müraciət edə bilər?

Azərbaycan vətəndaşları, əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər Ombudsmana müraciət edə bilər. Müraciət yazılı şəkildə, şəxsi qəbul vasitəsilə, elektron formada və ya qaynar xətt (916) üzərindən edilə bilər. Müraciət pulsuzdur və dövlət rüsumu tələb olunmur. Şikayət hüquq pozuntusu baş verdiyi gündən etibarən bir il ərzində verilməlidir. Müraciətdə şikayət edənin adı, ünvanı, pozuntunun mahiyyəti və əlavə sənədlər göstərilməlidir. Anonim müraciətlərə, bir qayda olaraq, baxılmır. Məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə həll olunmuş məsələlər üzrə Müvəkkil yenidən araşdırma aparmır.

Milli Qabaqlayıcı Mexanizm

Azərbaycan işgəncələrə qarşı Konvensiyanın İxtiyari Protokolunu ratifikasiya etdikdən sonra Ombudsman Milli Qabaqlayıcı Mexanizm kimi müəyyən edilib. Bu çərçivədə Müvəkkilin əməkdaşları və ekspertlər azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin saxlanma şəraitini müntəzəm monitorinq edir. Məqsəd işgəncənin, qeyri-insani və ləyaqəti alçaldan rəftarın qarşısını almaqdır.

Nəticə

İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) vətəndaşın hüquqlarının müdafiəsində əlçatan və pulsuz vasitələrdən biridir. Hüquqlarınızın pozulduğunu düşünürsünüzsə, əvvəlcə müvafiq dövlət orqanına müraciət edin. Nəticə əldə olunmazsa, Ombudsmana yazılı müraciət göndərə bilərsiniz.