İqor Kşnyakin

İqor İvanoviç Kşnyakin (19 may 1962 – 25 dekabr 2024) — Azərbaycanın mülki aviasiya pilotu, hava gəmisinin komandiri, həyatı və qəhrəmanlığı cəsarət və peşəkarlıq rəmzi olmuş şəxsiyyətdir. 2024-cü ilin dekabrında “Azərbaycan Hava Yolları”nın (AZAL) qəzaya uğrayan reysi zamanı onlarla insanın həyatını xilas etdiyinə görə ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Kşnyakinin fədakarlığı və ustalığı Azərbaycan xalqının və dünya aviasiyasının yaddaşında əbədi qalacaq.

Erkən illər və təhsil

İqor Kşnyakin 1962-ci il mayın 19-da Bakının Suraxanı rayonunda anadan olmuşdur. Uşaqlığı burada keçib və o, kiçik yaşlarından səmada uçan təyyarələri Xəzər üzərində saatlarla izləyərək pilot olmağı xəyal edirdi. Bakının 104 nömrəli məktəbində təhsil alarkən gələcək həyat yoldaşı Yana ilə tanış olmuşdur. 1982-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı G.A. Tarana adlandırılmış Sasovo Uçuş Məktəbini bitirərək pilot ixtisası almışdır. Elə həmin il Yevlax aviaotryadında An-2 təyyarəsində ikinci pilot kimi karyerasına başlamışdır. 1992-ci ildə Rusiya Dövlət Hidrometeorologiya İnstitutunu “meteoroloq” ixtisası üzrə bitirərək peşəkar bacarıqlarını genişləndirmişdir.

Aviasiya karyerası

Kşnyakinin karyerası 40 ildən çox davam etmiş və müxtəlif təyyarə tiplərində işləməyi əhatə edir. 1994-cü ildə Yak-40 təyyarəsinin komandiri, 1997-ci ildə isə “Azal” Milli Aviaşirkətində eyni təyyarənin komandiri olmuşdur. 1998-ci ildə Tu-134-də ikinci pilot kimi çalışmış, 2005-ci ildə An-140-ın komandiri təyin edilmişdir. 2008-ci ildən ATR-42/72, 2013-cü ildən isə yenidən hazırlıq keçərək Embraer E-170/190 təyyarələrini idarə etmişdir. Karyerası boyunca 15 min saatdan çox uçuş etmiş, bunun 11,2 min saatı komandir kimi keçmişdir ki, bu da onun müstəsna təcrübəsindən xəbər verir.

Kşnyakin kritik vəziyyətlərdə qərar qəbul etmək bacarığı ilə tanınırdı. 2020-ci ildə Bakı-Moskva reysi zamanı sərnişində ürək tutması baş verdikdə təcili eniş edərək onun həyatını xilas etmişdi. Onun peşəkarlığı və soyuqqanlılığı həmkarları və sərnişinlər tərəfindən dəfələrlə yüksək qiymətləndirilirdi.

2024-cü il aviaqəza

25 dekabr 2024-cü ildə Kşnyakin Bakı-Qrozni reysini (J2-8243) yerinə yetirən Embraer E190 təyyarəsinin komandiri idi. Təyyarə Qazaxıstanın Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğradı və bortda olan 67 nəfərdən 38-i həyatını itirdi. İlkin məlumatlara görə, qəza xarici təsir nəticəsində, ehtimal ki, Qroznıya ukrayna PUA-larının hücumunu dəf edərkən Rusiyanın “yer-hava” raketinin vurulması səbəbindən baş vermişdi. İdarəetmə sisteminin sıradan çıxmasına və GPS problemlərinə baxmayaraq, Kşnyakin və ikinci pilot Aleksandr Kalyaninov təyyarəni yaşayış məntəqələrindən uzaqlaşdıraraq səhra sahəsində sərt eniş etmişdilər. Bu qərar 29 sərnişinin həyatını xilas etmiş və yerdəki itkilərin qarşısını almışdır.

Sağ qalan bortxidmətçi Zülfüqar Asadovun dediyinə görə, Kşnyakin suya eniş variantını nəzərdən keçirmiş, lakin riskləri minimuma endirmək üçün quruya enişi seçmişdi. Onun son dəqiqələrdəki hərəkətləri qəhrəmanlıq nümunəsi oldu.

Tanınma və irs

29 dekabr 2024-cü ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Kşnyakini “yüksək peşəkarlıq, cəsarət və fədakarlıq” göstərdiyinə görə ölümündən sonra Milli Qəhrəman adına layiq görmüşdür. Pilot Bakıda II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Onun qızı Natalya sosial şəbəkələrdə yazmışdır: “Ata, sən mənim qəhrəmanımsan! Sən onlarla insanın həyatını xilas etmək üçün özünü qurban verdin”.

Kşnyakin Bakının “8-ci kilometr” qəsəbəsində həyat yoldaşı Yana və Azərbaycanın gimnastika yığmasında çıxış edən qızları Anastasiya və Dariya ilə yaşayırdı. Oğlu Oleq aviasiyada çalışır və atasının işini davam etdirmək niyyətindədir. Qonşular və dostlar Kşnyakini pozitiv, mehriban, azərbaycanca sərbəst danışan və ölkəsini sevən insan kimi xatırlayırlar.

Şəxsi həyat

İqor Kşnyakin nümunəvi ailə başçısı idi. Arvad və qızları onun əsas ilham mənbəyi idi. Dostları onun səmimiyyətini və peşəsinə sədaqətini xüsusi qeyd edirdilər. Qəzadan iki ay əvvəl o, təqaüdə çıxmağı planlaşdırırdı, lakin tale başqa cür qərar verdi.

İrs

İqor Kşnyakin qəhrəmanlıq və peşəkarlıq simvoluna çevrildi. Aktaudakı qəhrəmanlığı gələcək pilot nəsillərini ruhlandırır. 2025-ci ilin əvvəlində Bakıda onun şərəfinə xatirə lövhəsinin qoyulması planlaşdırılır və onun adı Azərbaycan aviasiya tarixində əbədi qalacaq