"İslamofobiya" teqi üzrə xəbərlər
İslamofobiya müsəlmanlara və İslama qarşı qorxu, qərəz və ya nifrət kimi təzahür edən ksenofobiyanın bir formasıdır. Bu termin, xüsusilə 11 sentyabr hücumları və miqrasiyanın artımı kimi qlobal hadisələr fonunda XXI əsrdə xüsusi aktuallıq qazanmışdır. BMT, BBC və Sputnik Azərbaycan kimi nüfuzlu mənbələrə əsaslanaraq, bu məqalə islamofobiyanın mahiyyətini, səbəblərini, təzahürlərini və ona qarşı mübarizə tədbirlərini açır.
İslamofobiya nədir?
Runnymede Trust-un (1997) tərifinə görə, islamofobiya İslama və müsəlmanlara qarşı qorxu və nifrətdir ki, bu da KİV-də və cəmiyyətdə stereotiplər, ayrı-seçkilik və zorakılıq şəklində özünü göstərir. BMT-yə görə, islamofobiya tez-tez irqçiliklə əlaqələndirilir, çünki müsəlmanlar vahid homojen qrup kimi qəbul edilir və Qərb dəyərlərinə təhlükə kimi görülür. Ekspertlər, məsələn, Əhməd Şahid qeyd edir ki, 11 sentyabr 2001-ci il hücumlarından sonra anti-müsəlman əhval-ruhiyyəsi kəskin şəkildə artıb, bu da müsəlman icmalarının təcrid olunmasına səbəb olub.
İslamofobiyanın səbəbləri
İslamofobiyanın kökləri səlib yürüşləri kimi tarixi münaqişələrə gedib çıxır, lakin onun müasir alovlanması bir neçə amillə bağlıdır:
- Terror aktları: 11 sentyabr, London və Madriddəki hücumlar, eləcə də “İslam Dövləti”nin fəaliyyəti İslamla terrorizm arasında stereotip əlaqəni gücləndirib.
- KİV və stereotiplər: KİV tez-tez cinayətkarların dini mənsubiyyətinə vurğu edir, bu da mənfi qavrayışı gücləndirir. Məsələn, Rusiyada Sofiya Ragojinanın sözlərinə görə, xəbərlərdə “radikal” sözü tez-tez “İslam”la birgə işlədilir.
- Miqrasiya: Müsəlman ölkələrindən Avropa və Rusiyaya işçi miqrasiyası, xüsusilə iqtisadi qeyri-sabitlik şəraitində ksenofob əhval-ruhiyyəni artırır.
- Siyasi ritorika: Bəzi ölkələrdə siyasətçilər və KİV dəstək toplamaq üçün islamofob diskursdan istifadə edir, Türkiyənin analitik mərkəzlərinin qeyd etdiyi kimi.
İslamofobiyanın təzahürləri
İslamofobiya gündəlik qərəzlərdən tutmuş institusional ayrı-seçkiliyə qədər müxtəlif səviyyələrdə özünü göstərir. Pew Research-in (2016) məlumatlarına görə, Macarıstanda (72%), İtaliyada (69%) və Polşada (66%) anti-müsəlman əhval-ruhiyyəsi yüksəkdir. Arab News-a görə, Rusiyada islamofobiya post-kommunist dövrdə pik həddə çatıb, KİV yerli müsəlmanları qlobal terrorizm ilə əlaqələndirir.
Təzahürlərə misallar:
- Zorakılıq və ayrı-seçkilik: Müsəlmanlara hücumlar, məktəblərdə hicab taxmaq qadağası, məscid tikintisinə məhdudiyyətlər.
- Qur’an yandırma: 2023-cü ildə İsveçdə iraqlı mühacir Salvan Momika Qur’anı yandırıb, bu da İslam dünyasında etirazlara səbəb olub.
- KİV stereotipləri: Rusiya KİV-ləri “metroda sıxlıq yaradan on minlərlə müsəlman” kimi ifadələrdən istifadə edərək qorxu yaradır.
Qarşı tədbirlər
Beynəlxalq ictimaiyyət islamofobiyaya qarşı fəal mübarizə aparır. BMT 15 martı İslamofobiyaya Qarşı Mübarizə Günü elan edərək dialoq və tolerantlığa çağırır. 2024-cü ildə BMT Baş Assambleyası islamofobiyaya qarşı mübarizə üçün Xüsusi Elçi təyin etmək barədə qətnamə qəbul edib. Bir çox ölkələr nifrət cinayətlərinə qarşı qanunlar qəbul edir və İslam mədəniyyəti haqqında maarifləndirmə kampaniyaları keçirir.
Azərbaycanda, Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin 2025-ci ildə qeyd etdiyi kimi, Qərb ölkələrində islamofobiya narahatlıq doğuracaq səviyyədə artmaqdadır. 2023-cü ildə Bakıda keçirilən konfransda islamofobiyaya qarşı “yol xəritəsi” hazırlanıb.
Nəticə
İslamofobiya insan hüquqlarına və mədəniyyətlərarası dialoqa təhlükə yaradan ciddi problemdir. Onun kökləri tarixi, siyasi və media amillərindədir, mübarizə isə qanunvericilikdən maarifləndirməyə qədər kompleks yanaşma tələb edir. BMT-nin təşəbbüsləri və yerli konfranslar kimi beynəlxalq səylər gərginliyin azalmasına və tolerantlığın güclənməsinə ümid verir
