İsrail-Fələstin münaqişəsi: tarixi, səbəbləri və son vəziyyət

İsrail-Fələstin münaqişəsi onilliklərdir Yaxın Şərqin ən mürəkkəb və həssas məsələlərindən biri sayılır. Ərazi, təhlükəsizlik, sərhədlər, qaçqınlar və Qüdsün statusu ilə bağlı fikir ayrılıqları bu gün də regionda sabitliyə təsir edir. Bu yazıda münaqişənin mahiyyəti, əsas tərəfləri və son dövrün əsas məqamları ümumi şəkildə təqdim olunur.

Münaqişənin qısa tarixi

Münaqişənin kökləri XX əsrin əvvəllərinə, Fələstinin Britaniya mandatı altına keçdiyi dövrə gedib çıxır. 1947-ci ildə BMT Baş Assambleyası ərazinin yəhudi və ərəb dövlətlərinə bölünməsi planını qəbul etdi. 1948-ci ildə İsrail dövlətinin elan olunması ilə ərəb ölkələri ilə müharibə başladı və yüz minlərlə fələstinli evini tərk etməyə məcbur oldu. 1967-ci ildəki Altı günlük müharibədən sonra İsrail İordan çayının qərb sahilini, Şərqi Qüdsü və Qəzza zolağını nəzarətə götürdü. Bu ərazilərin statusu ilə bağlı mübahisə bu günə qədər davam edir.

Əsas mübahisə məsələləri

Tərəflər arasındakı əsas fikir ayrılıqları bir neçə istiqamətdə cəmlənir:

- gələcək Fələstin dövlətinin sərhədləri;
- Qüdsün statusu;
- İsrailin təhlükəsizlik tələbləri;
- yəhudi yaşayış məntəqələri məsələsi;
- fələstinli qaçqınların geri qayıtması.

"İki dövlət" həlli uzun illərdir beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən əsas variant kimi irəli sürülür, lakin praktik nəticə əldə olunmayıb. Danışıqlar dəfələrlə başlasa da, qarşılıqlı etimadsızlıq və təhlükəsizlik problemləri prosesi dayandırıb.

Qəzza zolağında son vəziyyət

Son aylarda diqqət əsasən Qəzza zolağındakı prosesləri izləyir. Media məlumatlarına görə, İsrail ordusu bu ərazidə HƏMAS-ın bir sıra komandirlərini hədəf alıb və yeni təhlükəsizlik zonası yaradır. Eyni zamanda HƏMAS-ın tərk-silah olunması məsələsi gündəmin mərkəzindədir. Hərəkat bu barədə öz şərtlərini açıqlayıb, ABŞ tərəfindən isə ona sərt ultimatum səsləndirildiyi bildirilir.

Qəzzada idarəçiliyin yenidən qurulması istiqamətində də addımlar atılır. Sülh Şurasının yeni idarəetmə sistemi ilə bağlı planı açıqlanıb, Mərakeşli hərbçilərin Qəzzaya daxil olduğu bildirilib. Ərazidə fəaliyyət göstərən fövqəladə hökumətin işini dayandırması da idarəçilikdə dəyişikliyin göstəricisi kimi qiymətləndirilir.

Beynəlxalq reaksiya

Münaqişə beynəlxalq diplomatiyanın da əsas mövzularından biridir. Avropa İttifaqı Qəzza ilə bağlı mövqeyində fələstinlilərin köçürülməsini rədd edib. İsrail ilə bəzi Avropa ölkələri arasında münasibətlərdə gərginlik müşahidə olunur. Bunun son nümunəsi İsrailin Niderland diplomatlarına yeddi gün vaxt verməsidir. BMT, ərəb ölkələri və digər təsisatlar isə humanitar yardımın çatdırılmasına və atəşkəsin qorunmasına çağırır.

Nəticə

İsrail-Fələstin münaqişəsi yalnız iki tərəfin məsələsi deyil, bütün Yaxın Şərqin təhlükəsizliyinə təsir edən çoxqatlı problemdir. Davamlı sülhə nail olmaq üçün təhlükəsizlik təminatları, siyasi razılaşma və humanitar vəziyyətin yaxşılaşdırılması birlikdə həll olunmalıdır. Vəziyyət sürətlə dəyişdiyi üçün etibarlı mənbələrdən məlumat izləmək vacibdir.