Kürdəxanı qəsəbəsi: tarixi, coğrafiyası və həyatı

Kürdəxanı qəsəbəsi Bakı şəhərinin Sabunçu rayonunun tabeliyində yerləşən qədim yaşayış məntəqəsidir. Abşeron yarımadasının şimal hissəsində, şəhər mərkəzindən təxminən 25-30 kilometr məsafədə yerləşir. Ərazisi 27,3 kvadrat kilometr təşkil edir və Pirşağı, Zabrat, Maştağa, Nardaran, Bilgəh, Məhəmmədi və digər qəsəbələrlə sərhəddir.

Coğrafi mövqeyi və iqlimi

Kürdəxanı Abşeronun ən yüksək nöqtələrindən birində yerləşir. İqlimi isti-mülayimdir. Burada şimaldan xəzri, cənubdan isə gilavar küləkləri üstünlük təşkil edir. Xəzər dənizinə yaxınlığı qəsəbəyə təmiz hava və səfalı landşaft bəxş edir. Ətraf ərazilərdə duz gölləri və palçıq vulkanları da mövcuddur.

Adın mənşəyi və tarixi

Adın etimologiyası haqqında bir neçə versiya mövcuddur. Tarixçi Sara Aşurbəyliyə görə, toponim kürdlərlə bağlıdır. Digər izaha görə, fars dilində “kord-kord” sözündən götürülüb və bıçaq düzəldən yer mənasını verir. Keçmişdə Kürdəxanıdan Qubaya gedən karvan yolu da qəsəbəni məşhurlaşdırmışdır.

Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, burada yaşayış təxminən iki min ildir mövcuddur. Gil-saxsı qablar, mis, tunc və dəmir alətlər, qədim qəbirüstü daşlar bunu təsdiqləyir. XV əsrə aid Şeyx Əli Şirvani xanəgahı və məscidi, 1444-cü ilə aid Aşağı məscid, XII əsrə aid Hacı Cəfərqulu hamamı və XVII əsrə aid Hacı Zeynal hamamı qəsəbənin mühüm tarixi abidələridir.

Əhali və sosial həyat

Əhalinin sayı tarix boyu artmışdır. 1870-ci ildə 888 nəfər, 1959-cu ildə 1622, 1989-cu ildə 3846 nəfər qeydə alınmışdır. Son illərdə rəsmi məlumatlara görə əhali 6-10 min arasında dəyişir və artım davam edir. Qəsəbədə məktəblər (o cümlədən Hüseynbala Ağaverdiyev adına 113 nömrəli və 304 nömrəli tam orta məktəblər), uşaq bağçası, poliklinika, mədəniyyət evi, kitabxanalar və digər sosial obyektlər fəaliyyət göstərir.

İqtisadiyyat və məşğuliyyət

Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatıdır. Burada taxıl, üzüm, tut, əncir, əzgil, zeytun, nar və digər meyvə-tərəvəz yetişdirilir. Qoyunçuluq və maldarlıq da inkişaf etmişdir. Qəsəbənin qərb hissəsində iri fermalar yerləşir. Son dövrlərdə yol infrastrukturu, su təchizatı və sosial obyektlərin yenilənməsi işləri aparılır.

Kürdəxanı qəsəbəsi qədim tarixi, əlverişli coğrafi mövqeyi və inkişaf edən infrastrukturu ilə Abşeronun diqqətəlayiq yaşayış məntəqələrindən biri olaraq qalır.