Ömər Eldarov

Ömər Həsən oğlu Eldarov Bakı və dünyanın digər şəhərlərini bəzəyən, Azərbaycan mədəniyyəti və tarixinin simvoluna çevrilmiş əsərləri ilə tanınan görkəmli Azərbaycan heykəltəraşı-monuentalistidir. Xalq rəssamı, akademik, dövlət mükafatları laureatı olan Eldarov heykəltəraşlıq sənətinin inkişafına misilsiz töhfələr verib. 

Erkən illər və təhsili

Ömər Eldarov 21 dekabr 1927-ci ildə Dağıstanın Dərbənd şəhərində anadan olub. Atası Həsən Eldarov marksist çevrəsinin üzvü və aqronomiya müəllimi olub ki, bu da gənc Ömərin intizam və ədalət hissinin formalaşmasına təsir göstərib. Uşaqlıqdan rəsm çəkməyə həvəsli olan Ömər altı yaşında istedadlı uşaqlar üçün studiyaya getməyə başlayıb. 1942–1945-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində, 1951-ci ildə isə Leninqradda İ. E. Repin adına Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda təhsil alıb. Onun müəllimləri görkəmli heykəltəraşlar Aleksandr Matveyev, Mixail Kerzin və Veniamin Pinçuk olub ki, onlar Ömərin ustalıq əsaslarını qoyublar.

Yaradıcılıq yolu

Ömər Eldarov Azərbaycanın mənəvi zənginliyini və tarixi irsini əks etdirən monumental heykəlləri ilə məşhurlaşıb. Onun ən məşhur əsərləri arasında:

• Natəvan abidəsi (1960, Bakı) — XIX əsr şairəsinin zərif təsviri, memarlar E. İsmayılov və F. Leontyeva ilə birgə yaradılıb.

• Füzuli abidəsi (1962, Bakı) — Tokay Məmmədovla birgə iş, SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının Gümüş medalı ilə təltif olunub.

• Sədrəddin Ayniyə abidə-ansambl (1979, Duşanbə) — 1980-ci ildə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülüb.

• Prokofi Caparidzeyə abidə (1980, Bakı) — Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı ilə qeyd olunub.

• Müslüm Maqomayevin abidəsi (2022, Bakı) — müğənninin həyat yoldaşı Tamara Sinyavskayanın istəkləri nəzərə alınaraq yaradılmış iki metrlik bürünc abidə.

Eldarov həmçinin Məhətma Qandi, Rabindranat Taqor, İbn Sina, dirijor Niyazi kimi görkəmli şəxsiyyətlərin portretlərini, eləcə də Zərifə Əliyeva, Üzeyir Hacıbəyli və başqalarına məzar abidələri yaradıb. Onun əsərləri detallara diqqət, qəhrəmanların daxili dünyasının çatdırılması və ətraf mühitlə harmoniya ilə seçilir.

Təhsildə və mədəniyyətdə rolu

2001–2023-cü illərdə Eldarov Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının rektoru olub, heykəltəraşlar və rəssamlardan ibarət nəsillər yetişdirib. Onun pedaqoji yanaşması tələbələrin yaradıcılıq azadlığını dərk etməyə əsaslanıb ki, bu da Azərbaycan incəsənətinin çiçəklənməsinə səbəb olub. Vesti.az-ın məlumatlarına görə, Eldarov öz emalatxanasını “yaddaş laboratoriyası” adlandırıb, burada bürüncə ruh verilir.

Eldarov Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (2001), Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının üzvüdür (1988), həmçinin “Heydər Əliyev”, “İstiqlal”, “Şərəf” və “Şərəf Nişanı” ordenlərinin sahibidir. 2017-ci ildə ustadın 90 illik yubileyinə həsr olunmuş Bakıda keçirilən sərgi onun mədəniyyətə təsirini vurğulayıb.

Şəxsi həyat və fəlsəfəsi

Eldarov evlidir, üç övladı var: qızları Lala (sənətşünas) və Kamilla (rəssam), oğlu Müslüm (heykəltəraş, 2003-cü ildə vəfat edib). Trend.az-a verdiyi müsahibədə o, incəsənətin keçmiş və gələcəklə dialoq olduğunu, hər heykəlin bir hekayə danışdığını vurğulayıb. 98 yaşında belə o, “ürək incəsənətə cavab verdikcə” yaradıcılığın dayanmayacağını bildirir.

İrsi və perspektivlər

Eldarovun əsərləri, möhtəşəm abidələrdən tutmuş incə portretlərə qədər, Bakı və digər şəhərlərin simasının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Naxçıvanda Heydər Əliyevə yaratdığı, təbiətdən götürülmüş abidə portret heykəltəraşlığının etalonu olaraq qalır. Azertag.az-ın məlumatlarına görə, Eldarov gənc rəssamları iradə, zəriflik və dərinlik birləşməsi ilə ilhamlandırır.

2025-ci ildə ustada həsr olunmuş yeni sərgilər planlaşdırılır və onun əsərləri beynəlxalq auditoriyanın diqqətini cəlb etməyə davam edir. Ömər Eldarov təkcə heykəltəraş deyil, həm də Azərbaycanın mədəni yaddaşının qoruyucusu olaraq əsrlər boyu yaşayacaq irs qoyub.