Plazma buludu: Kainatın nəhəng enerji dalğaları

Kosmosun dərinliklərində baş verən ən möhtəşəm və eyni zamanda vahiməli hadisələrdən biri plazma buludu (və ya elmi dildə Tac Kütləsinin Atılması - CME) hadisəsidir. Günəş sistemimizin mərkəzi olan Günəş, sadəcə işıq və istilik mənbəyi deyil, həm də nəhəng bir maqnit sahəsi laboratoriyasıdır. Bu laboratoriyada baş verən partlayışlar zamanı kosmosa milyardlarla ton ağırlığında yüksək enerjili hissəciklər atılır ki, buna da plazma buludu deyilir.

Plazma buludu necə yaranır?

Günəşin səthindəki maqnit sahə xətləri bəzən gərilir, qırılır və yenidən birləşir. Bu proses zamanı inanılmaz dərəcədə böyük enerji ayrılır. Nəticədə, tac təbəqəsindən elektron və protonlardan ibarət olan, milyonlarla dərəcə istiliyə malik ionlaşmış qaz kütləsi kosmik fəzaya fırladılır. Bu buludlar saatda milyonlarla kilometr sürətlə hərəkət edərək planetlərarası fəzaya yayılır.

Yer kürəsinə təsirləri: Maqnit fırtınaları

Əgər Günəşdən qopan plazma buludunun trayektoriyası Yer kürəsi ilə kəsişərsə, planetimizin maqnit sahəsi (maqnitosfer) ilə güclü qarşılıqlı təsir yaranır. Bu hadisə geomaqnit fırtınası adlanır. Plazma buludunun atmosferimizə çatmasının həm gözəl, həm də təhlükəli tərəfləri var:

- Qütb parıltısı (Avrora): Hissəciklərin atmosferin yuxarı qatları ilə toqquşması nəticəsində göy üzündə vizual vizual ziyafət - yaşıl və qırmızı rəngli qütb işıqları yaranır.

- Texnoloji risklər: Güclü plazma dalğaları peyk rabitəsini poza bilər, GPS naviqasiya sistemlərində xətalara yol açar və yüksək gərginlikli elektrik şəbəkələrini sıradan çıxara bilər.

Müasir elm və rəsmitəyin olunmuş rəsədxanalar kosmik havanı mütəmadi izləyir. Plazma buludlarının hərəkət istiqamətini öncədən proqnozlaşdırmaq, texnoloji infrastrukturu və süni peykləri gözlənilən kosmik fırtınaların mənfi təsirlərindən qorumağa imkan verir. Bu səbəbdən, plazma buludlarının öyrənilməsi bəşəriyyətin texnoloji gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.