"Şimali Makedoniya" teqi üzrə xəbərlər
Şimali Makedoniya: dağlar, göllər və yeni ad tapmış ölkə
Şimali Makedoniya Balkan yarımadasının mərkəzində yerləşir və dənizə çıxışı yoxdur. Qonşuları Kosovo, Serbiya, Bolqarıstan, Yunanıstan və Albaniyadır. Ərazinin böyük hissəsini dağ silsilələri tutur, ölkənin ən yüksək nöqtəsi olan Korab dağı (2764 metr) isə Albaniya ilə sərhəddədir. Paytaxt Skopye ölkəni keçərək Yunanıstana, Egey dənizinə axan Vardar çayının sahilində yerləşir.
Paytaxtdan kənarda təbiət və marşrutlar
Ohrid gölünü ölkə Albaniya ilə bölüşür. Göl Avropanın ən qədim göllərindən sayılır, suyunda Ohrid alabalığı kimi endemik növlər yaşayır. Sahildəki Ohrid şəhəri YUNESKO siyahısına həm təbiət, həm də mədəniyyət irsi kimi daxil edilib. Mavrovo milli parkında qışda xizək sürürlər, Bitola yaxınlığındakı Pelister parkında isə Balkan şamı olan molika bitir. Şimal-şərqdə, Kokino kəndi yaxınlığında tunc dövrünə aid meqalit rəsədxanası qorunub. Skopyenin yaxınlığındakı Matka kanyonunda qayalar arasında dar qayıq gəzintisi təşkil olunur.
Skopye: yenidən qurulan şəhər
Şəhərdə təxminən yarım milyon insan yaşayır. Mərkəzi XV əsrə aid Daş körpü, Kale qalası və köhnə Çarşı bazarı təşkil edir. 1963-cü ilin iyulunda zəlzələ Skopyenin böyük hissəsini dağıtdı, bərpa planını isə yapon memar Kenzo Tange hazırladı. Sonralar, 2010-cu illərdə mərkəz abidələrlə və «Skopye 2014» layihəsinin neoklassik fasadları ilə dolduruldu, bu layihə bu günə qədər mübahisə doğurur. Ana Tereza da 1910-cu ildə məhz burada doğulub.
Ölkə indiki adını necə aldı
Yuqoslaviyadan müstəqillik 1991-ci ilin sentyabrında keçirilən referendumun nəticəsində elan edildi. Yunanıstan «Makedoniya» adına etiraz edirdi, çünki eyni adlı vilayət onun şimalında da var. BMT-yə ölkə 1993-cü ildə «Keçmiş Yuqoslaviya Makedoniya Respublikası» müvəqqəti adı ilə qəbul edildi. Mübahisəni Zoran Zaev və Aleksis Tsipras tərəfindən imzalanmış 2018-ci il Prespa razılaşması həll etdi. Razılaşma 2019-cu ilin fevralında qüvvəyə mindi, 2020-ci ilin martında isə ölkə NATO-nun otuzuncu üzvü oldu.
Xalqlar və dillər
2021-ci il siyahıyaalınmasına görə, makedonlar əhalinin təxminən 58 faizini, albanlar isə təxminən dörddə birini təşkil edir. Qalanları türklər, qaraçılar, serblər, vlaxlar və bosniyalılardır. 2001-ci ildəki silahlı münaqişəni alban icmasının hüquqlarını genişləndirən Ohrid çərçivə sazişi dayandırdı. 2019-cu ildə alban dilinə geniş rəsmi status verən qanun qüvvəyə mindi.
Pul, şərab və mətbəx
Milli valyuta denar adlanır. Tikveş şərabçılıq rayonu vranets üzüm sortu ilə məşhurdur, süfrələrdə isə daha çox tavçe-qravçe, ayvar və qoyun pendiri rast gəlinir.
Aİ yolu və hazırkı hakimiyyət
Avropa İttifaqına namizəd statusunu ölkə 2005-ci ildə aldı, danışıqlar isə yalnız 2022-ci ilin iyulunda, Bolqarıstanın mövqeyi yumşaldıldıqdan sonra başladı. Sofiyanın əsas şərti bolqarların konstitusiyada dövlətyaradıcı xalq kimi qeyd olunmasıdır. Bu məsələ həllini tapmayıb. 2024-cü il seçkilərində VMRO-DPMNE partiyası qalib gəldi. Hökuməti Xristiyan Mitskoski qurdu, prezident isə Qordana Silyanovska-Davkova oldu. Onların bəyanatlarında «Makedoniya» sözünün əlavəsiz işlədilməsi Afinanın narazılığına səbəb olub.
