"Şuşa Bəyannaməsi" teqi üzrə xəbərlər
Şuşa Bəyannaməsi: Türkiyə və Azərbaycan Arasında Tarixi Müttəfiqlik
15 iyun 2021-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası arasında imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi, iki qardaş ölkə arasındakı münasibətləri rəsmən ən yüksək — müttəfiqlik səviyyəsinə qaldıran mühüm strateji və tarixi sənəddir. Bəyannamə Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı və Qarabağın tacı hesab edilən Şuşa şəhərində, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanmışdır. Bu sənəd həm də tarixi bir simvolizm daşıyır; Mustafa Kamal Atatürkün "Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir" və Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" fəlsəfəsini hüquqi və siyasi müstəvidə tam təsdiqləyir.
Şuşa Bəyannaməsinin Siyasi və Hərbi Əhəmiyyəti
Bəyannamənin ən fundamental bəndlərindən biri hərbi və təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı yardımlaşma ilə bağlıdır. Sənəddə 1921-ci ildə imzalanmış Qars müqaviləsinə istinad edilərək bildirilir ki, hər iki ölkənin ərazi bütövlüyünə, suverenliyinə və ya beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinə üçüncü dövlət tərəfindən təhdid və ya təcavüz olarsa, tərəflər birgə addımlar atacaqlar. Bu müddəa qəti bir hərbi müttəfiqlik zəmanətini özündə əks etdirir.
Hərbi əməkdaşlıq çərçivəsində sadəcə ənənəvi müdafiə deyil, həm də silahlı qüvvələrin müasir standartlara uyğun yenidən qurulması, kibertəhlükəsizlik sahəsində birgə fəaliyyət və müdafiə sənayesi sistemlərinin inteqrasiyası nəzərdə tutulur. PUA-ların və digər yüksək texnoloji hərbi məhsulların birgə istehsalı, müntəzəm hərbi təlimlərin keçirilməsi orduların qüdrətini və əməliyyat uzlaşmasını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
İqtisadi Əlaqələr, Enerji Layihələri və Zəngəzur Dəhlizi
Şuşa Bəyannaməsi iki ölkə arasında iqtisadi-ticari əlaqələrin şaxələndirilməsini və ticarət dövriyyəsinin maksimallaşdırılmasını hədəfləyir. Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP kimi qlobal əhəmiyyətli enerji layihələrinin təhlükəsizliyinin və səmərəliliyinin təmin edilməsi sənəddə prioritet kimi göstərilir. Bununla da Türkiyə və Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki strateji rollarını bir daha təsdiqləyirlər.
Sənəddə xüsusi olaraq vurğulanan və qlobal logistika üçün həyati əhəmiyyət daşıyan digər bir məqam Zəngəzur dəhlizinin açılmasıdır. Bu dəhliz Azərbaycanın Qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birbaşa birləşdirməklə yanaşı, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında yeni, kəsintisiz quru nəqliyyat marşrutu yaradır. Zəngəzur dəhlizi Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat şəbəkələrinin kəsişməsində yerləşməklə Avrasiyanın nəqliyyat tranzit potensialını xeyli artırır.
Mədəniyyət, Media və Diaspora Sahəsində Həmrəylik
Sənəd sadəcə hərbi-iqtisadi sferaları deyil, həm də humanitar və ictimai əlaqələri əhatə edir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən Azərbaycan və Türk diasporlarının fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi, qarşılaşılan problemlərin həllində vahid mövqedən çıxış edilməsi Bəyannamədə xüsusi yer tutur. Qlobal informasiya məkanında milli maraqların qorunması məqsədilə media və kommunikasiya sahəsində ortaq platformaların genişləndirilməsi qərara alınmışdır. Həmçinin, Şuşa şəhərində Türkiyənin Baş Konsulluğunun açılması qərarı, bu tarixi şəhərin mədəni və diplomatik mərkəz kimi beynəlxalq əhəmiyyətini nümayiş etdirir.
Bəyannamənin Region Üçün Strateji Nəticələri
Şuşa Bəyannaməsi Cənubi Qafqazda yaranmış yeni geosiyasi reallıqların beynəlxalq hüquqi və siyasi təsdiqidir. Türkiyə və Azərbaycanın sarsılmaz ittifaqı regionda davamlı sülhün, təhlükəsizliyin və stabilliyin təmin olunmasında əsas qarant rolunu oynayır. Bu sənəd, bölgədəki gələcək potensial təhdidlərin qarşısını almaqla bərabər, region ölkələri arasında çoxtərəfli iqtisadi əməkdaşlıq üçün geniş pəncərələr açır və inkişafın yeni mərhələsini başladır.
