Ucar: Tarixi, coğrafiyası və müasir inkişafı

Ucar rayonu Azərbaycan Respublikasının mərkəzi hissəsində, Mərkəzi Aran iqtisadi rayonunda yerləşən inzibati-ərazi vahididir. 24 yanvar 1939-cu ildə müstəqil rayon kimi təşkil olunmuşdur. Əvvəllər Göyçay rayonunun tərkibində olmuşdur. Rayonun mərkəzi Ucar şəhəridir. Bakı şəhərindən təxminən 234 kilometr qərbdə, Şirvan düzündə yerləşir.

Ucar rayonunun adı və tarixi kökləri

Rayonun adı ilə bağlı müxtəlif versiyalar mövcuddur. Bəzi tədqiqatçılar adı qədim “Ucqar” sözü ilə əlaqələndirirlər. Bu, Şamaxıdan uzaq ərazi mənasını verir. Digər fikirlərə görə, ad qədim Şirvan ərazisində yaşamış “Uçar” tayfasının adından götürülüb. Orta əsr mənbələrində, o cümlədən ərəb coğrafiyaşünasının əsərlərində və XV əsr Azərbaycan şairi Bədr Şirvaninin yazılarında Ucar adına rast gəlinir. Tarixən ərazi Şirvan bəylərbəyliyi, Şamaxı xanlığı, sonralar isə Rusiya imperiyasının inzibati bölgüləri tərkibində olmuşdur.

Coğrafi mövqeyi və təbii şəraiti

Ucar rayonunun sahəsi 830 kvadrat kilometrdir. Şimaldan Göyçay, şərqdən Kürdəmir, cənubdan Zərdab, qərbdən Ağdaş rayonları ilə həmsərhəddir. Səthi düzənlikdir. Şərq və cənub-şərq hissələri okean səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Torpaq örtüyü əsasən boz-çəmən torpaqlardan ibarətdir. Suvarma mənbələri Göyçay çayı, Qarasu çayı və Yuxarı Şirvan kanalıdır. Ərazidə tuqay meşələrinin qalıqları qorunub saxlanılır. İqlimi yarımsəhra və quru çöl tipinə aiddir. Yayları isti, qışları isə mülayim keçir.

Rayonun coğrafi mövqeyi əlverişlidir. Bakı-Tbilisi dəmir yolu və mühüm avtomobil magistralları ərazidən keçir. Bu, nəqliyyat və ticarət əlaqələrinin inkişafına şərait yaradır.

Əhali və yaşayış məntəqələri

Son məlumatlara görə rayon əhalisinin sayı 85 min nəfərdən artıqdır. Əhalinin orta sıxlığı kvadrat kilometrə təxminən 100-103 nəfər təşkil edir. Əhalinin böyük hissəsi kənd yerlərində yaşayır. Rayonda 1 şəhər və 29 kənd mövcuddur. Əhalinin mütləq əksəriyyəti azərbaycanlılardır.

İqtisadiyyat və kənd təsərrüfatı

Ucar rayonu ölkənin mühüm kənd təsərrüfatı rayonlarından biridir. Əkin sahələrinin demək olar ki, hamısı suvarılır. Əsas sahələr taxılçılıq, pambıqçılıq, tərəvəzçilik, bostançılıq və heyvandarlıqdır. Buğda və arpa istehsalı geniş yayılıb. Heyvandarlıqda iribuynuzlu mal-qara, qoyunçuluq və quşçuluq inkişaf etmişdir. Sənaye sahəsində yüngül və emal sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Rayon iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı mühüm yer tutur.

Son illərdə infrastrukturun yaxşılaşdırılması, suvarma sistemlərinin təkmilləşdirilməsi və sahibkarlığın dəstəklənməsi istiqamətində işlər aparılır. Bu, yerli istehsalın artmasına və əhalinin məşğulluğunun yüksəlməsinə kömək edir.

Ucar rayonu tarixi kökləri, əlverişli coğrafi mövqeyi və kənd təsərrüfatı potensialı ilə Azərbaycanın mərkəzi regionlarında əhəmiyyətli yer tutur. Rayonun inkişafı ölkənin ümumi sosial-iqtisadi siyasətinə uyğun olaraq davam edir.