Bakının Xəzər rayonu: yerləşmə, tarix və müasir həyat

Xəzər rayonu Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin on iki inzibati rayonundan biridir. O, Abşeron yarımadasının şimal-şərq hissəsində yerləşir və Xəzər dənizinin sahilinə çıxır. Rayonun adı Xəzər dənizinin azərbaycanca adı ilə bağlıdır. Ərazinin sahəsi inzibati dəyişikliklərdən asılı olaraq təxminən 337–404 kvadrat kilometr təşkil edir. Rayon Sabunçu, Suraxanı və Pirallahı rayonları ilə həmsərhəddir.

Coğrafi mövqe və inzibati quruluş

Xəzər rayonunun tərkibinə səkkiz əsas bələdiyyə və qəsəbə daxildir: Binə, Buzovna, Mərdəkan, Qala, Şağan, Şüvəlan, Türkan və Zirə. Ən böyük əhaliyə malik qəsəbə Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanının yanında yerləşən Binədir. Bu hava limanı Qafqazın əsas aviasiya mərkəzidir.

Yaranma tarixi və ad dəyişiklikləri

Ərazinin inzibati təşkili tarixi 1921-ci ildən başlayır. Əvvəlcə rayon Artyomovski adlanırdı. 1959-cu ildə ona Dzerjinski rayonu birləşdirildi. 1960-cı ildə 26 Bakı komissarından biri olan Məşədi Əzizbəyovun şərəfinə Əzizbəyov rayonu adlandırıldı. 2010–2011-ci illərdə rayon Xəzər adlandırıldı. Sonralar onun tərkibindən ada qəsəbələrinin daxil olduğu Pirallahı rayonu ayrıldı.

Əhali və yaşayış məntəqələri

2025-ci ilin əvvəlinə olan məlumata görə Xəzər rayonunun əhalisi 206 mindən çoxdur. 2019-cu ildə bu göstərici təxminən 166,5 min, 2023-cü ildə isə 204 mindən artıq idi. Əhalinin əsas hissəsini azərbaycanlılar təşkil edir. Əhalinin sıxlığı Bakının mərkəzi rayonları ilə müqayisədə nisbətən aşağıdır və kvadrat kilometrə təxminən 550–600 nəfər təşkil edir.

İqtisadiyyat və infrastruktur

Rayonun iqtisadiyyatı sənaye-nəqliyyat istiqamətindədir. Burada onlarla iri müəssisə, elektrik stansiyası, neft dəniz donanmasının strukturları, nəqliyyat idarələri və rabitə obyektləri fəaliyyət göstərir. Əsas obyekt sərnişin və yük daşımalarını təmin edən Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanıdır. Özəl şirkətlər və səhmdar cəmiyyətləri şəbəkəsi inkişaf etmişdir. Keçmişdə qəsəbələrdə yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün qaz və su kommunikasiyaları çəkilmişdir.

Mədəniyyət, istirahət və təbiət xüsusiyyətləri

Xəzər rayonunun ərazisi Abşeronun kurort və rekreasiya zonası kimi tanınır. Burada Mərdəkan dendroloji parkı, Qala tarixi qalası, Zirədə zeytun bağları, parklar və çimərlik sahələri yerləşir. Rayonda məktəblər, uşaq bağçaları, kitabxanalar, mədəniyyət mərkəzləri və tibb müəssisələri fəaliyyət göstərir. Milli Aviasiya Akademiyası və Polis Akademiyası da daxil olmaqla təhsil müəssisələri mövcuddur.

Ərazinin iqlimi Abşeron yarımadasına xas olan müxtəlif mikroiqlim zonaları ilə seçilir. Xəzər sahili, tarixi yaşayış məntəqələri və müasir infrastruktur rayonu paytaxt aglomerasiyasının mühüm elementinə çevirir. Xəzər rayonu sənaye əhəmiyyətini, nəqliyyat rolunu və Bakı sakinləri ilə qonaqları üçün istirahət imkanlarını birləşdirir.