Zirə qəsəbəsi: tarixi, coğrafiyası, əhalisi

Zirə qəsəbəsi Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərinin Xəzər rayonunda yerləşən yaşayış məntəqəsidir. Abşeron yarımadasının şərq hissəsində, Bakı mərkəzindən təxminən 45-46 kilometr məsafədə, Pirallahı adasına yaxın ərazidə yerləşir. Qəsəbə üç tərəfdən – cənub, şərq və şimaldan Xəzər dənizi ilə əhatə olunub. Dənizə ən yaxın hissəsi cənubda Şah dili zolağı istiqamətindədir.

Coğrafi mövqeyi və təbii şəraiti

Zirə Abşeronun ən şərq nöqtələrindən birinə yaxın ərazidədir. Tarix boyu böyük örüş sahələri ilə tanınıb. Torpaqları şoran xarakter daşıdığından yerli məhsulların özünəməxsus dadı formalaşıb. Qəsəbə ətrafında zeytun bağları, tərəvəzçilik və digər kənd təsərrüfatı sahələri inkişaf edib. Son illərdə geniş ərazilərdə müasir zeytun plantasiyaları salınıb.

Adının mənşəyi və tarixi

Adın mənşəyi ilə bağlı bir neçə versiya mövcuddur. Bəzi məlumatlara görə, burada cirə (zirə) bitkisinin yaxşı becərilməsi səbəbindən belə adlandırılıb. Digər versiyaya görə, farsca və ya ərəbcə “zir” sözündən gəlir və “aşağı yer” mənasını verir. Bəzi tədqiqatçılar isə ərazinin üç tərəfdən su ilə əhatə olunması ilə bağlı “cəzirə” (ada) sözündən törədiyini qeyd edirlər.

Zirə qədim yaşayış məskənlərindən biri hesab olunur. Arxeoloji tapıntılar buranın minillər əvvəl məskunlaşıldığını göstərir. Tarixən ovçuluq, əkinçilik, balıqçılıq və bağçılıqla məşğul olunan kənd kimi tanınıb. XIX əsrdə kameral təsvirlərdə qeyd olunan məlumatlara görə, 1820-ci illərdə burada bir neçə yüz sakin yaşayırdı. Keçən əsrin əllinci illərindən qəsəbə statusu alıb. Əraziyə müxtəlif dövrlərdə digər bölgələrdən köçənlər də məskunlaşıb.

Əhalisi və təsərrüfatı

Qəsəbənin əhalisi müxtəlif illərdə 11-12 min nəfər civarında göstərilir. Əsasən yerli əhali yaşayır. Ənənəvi təsərrüfat sahələri zeytunçuluq, tərəvəzçilik (xüsusilə pomidor), bağçılıq və heyvandarlıqdır. Zirə zeytunu və digər yerli məhsullar keyfiyyəti ilə seçilir. Ərazidə zeytun emalı müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

Qəsəbədə tarixi-mədəni abidələr, o cümlədən XIX əsrə aid Cümə məscidi mövcuddur. Müasir dövrdə mədəniyyət mərkəzi və eko-park da yaradılıb. İdman sahəsində Zirə futbol klubu tanınır.

Müasir inkişaf

Zirə bu gün Bakının şərq qəsəbələrindən biri kimi inkişaf edir. İnfrastruktur, təhsil və sosial obyektlər mövcuddur. Xəzər sahilində yerləşməsi, zeytun bağları və təbii landşaftı onu diqqətəlayiq yaşayış məntəqəsinə çevirir. Qəsəbə həm tarixi kökləri, həm də müasir təsərrüfat imkanları ilə Abşeronun tipik nümunələrindən biridir.

Zirə qəsəbəsi qədim ənənələri və müasir həyat tərzini birləşdirən yaşayış yeri kimi diqqət çəkir. Onun coğrafi mövqeyi, kənd təsərrüfatı potensialı və tarixi irsi gələcək nəsillər üçün dəyərli qalır.