2023-cü il fevralın 6-da Türkiyədə baş verən və "əsrin fəlakəti" adlandırılan dağıdıcı zəlzələlərdən ən çox zərər görən bölgələrdən biri də Hataydır. Minlərlə insanın həyatını itirdiyi, yüzminlərlə infrastrukturun məhv olduğu bu şəhər son üç ildə genişmiqyaslı yenidənqurma və bərpa prosesinə qədəm qoyub.
Azərbaycan da zəlzələnin ilk günlərindən etibarən qardaş Türkiyənin yanında olub, humanitar və sosial layihələrlə diqqət çəkib.
Bu çərçivədə həm də Türkiyə Respublikası Prezident Administrasiyasının Kommunikasiya İdarəsi ölkənin kulinariya irsinin mədəni diplomatiya və milli brend elementi kimi tanıdılmasına yönələn təşəbbüsləri əlaqələndirməyə davam edir. Türkiyənin "Qastrodiplomatiya Modeli: Süfrə və İrs" tədbirlər silsiləsinin növbəti proqramı Hatayda baş tutub.
Tədbir çərçivəsində Hatay valisi Mustafa Masatlı bölgənin yenidən qurulması, əhalinin geridönüşü, Azərbaycanın dəstəyi, Türkiyə ilə əməkdaşlığının perspektivləri, eləcə də Azərbaycan xalqına ünvanlanan mesajlarla bağlı Oxu.Az-ın Türkiyəyə ezam olunmuş əməkdaşına eksklüziv müsahibə verib:
- Mustafa bəy, Türkiyə zəngin kulinariya irsini və yerli mətbəx ənənələrini beynəlxalq səviyyədə tanıtmaq üçün qastrodiplomatiyadan necə istifadə edir və bu prosesdə Hatayın rolu nədən ibarətdir?
- Türkiyə son illərdə qastrodiplomatiyanı mədəni diplomatiyanın mühüm istiqamətlərindən biri kimi inkişaf etdirərək zəngin kulinariya irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xüsusi önəm verir. Minilliklər boyu müxtəlif sivilizasiyaların təsiri altında formalaşmış türk mətbəxi yalnız qastronomik dəyəri ilə deyil, həm də mədəni müxtəlifliyi, qonaqpərvərlik ənənələri və sosial yaddaşı özündə əks etdirməsi ilə seçilir. Hatay mətbəxi isə Türkiyənin ən zəngin və ənənəvi kulinariya irslərindən biri hesab olunur. Hatay mətbəxi yalnız qastronomik zənginliyi ilə deyil, həm də qonaqpərvərlik və paylaşma mədəniyyətini yaşatması ilə tanınır. Türkiyə çərçivəsində hədəfimiz isə bu istiqamətdə ölkə birincisi olmaqdır.
- 2023-cü ildə baş verən zəlzələlərdən sonra Hatayda bərpa və yenidənqurma işlərinin hazırkı vəziyyəti necədir?
- Fevralın 6-da baş verən "əsrin fəlakəti" nəticəsində şəhərlərimiz çox ağır zərbə aldı. İnsan itkilərimiz oldu, onlara Allahdan rəhmət diləyirik. Evlərimiz, iş yerlərimiz, məktəblərimiz, xəstəxanalarımız, infrastrukturumuz və mədəni irsimiz ciddi zərər gördü. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rəhbərliyi ilə həmin gündən etibarən ciddi şəkildə yenidənqurma işlərinə başladıq. Hazırda 198 min müstəqil yaşayış və iş sahəsinin tikintisi tamamlanıb, bir hissəsində isə işlər davam edir. Dağılan 210 məktəbin əvəzinə 240 məktəb tikilib. Dağılan 5 xəstəxananın əvəzinə 9 xəstəxana istifadəyə verilib. Sənaye zonaları, Türkiyənin ən böyük tullantı su tuneli, Asi çayının bərpası, müxtəlif tunel layihələri və hava limanı ilə bağlı işlər sürətlə davam edir. Eyni zamanda uşaqlar, qadın kooperativləri və əlilliyi olan vətəndaşlarımız üçün sosial layihələr həyata keçirilir. Bu gün gəldiyimiz nöqtə həm vətəndaşlarımız, həm dostlarımız, həm də beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən təqdir edilir. Artıq dağıntıların yerində yeni Hatayı qururuq.
- Azərbaycanın zəlzələ müddətində və ondan sonra Hataya göstərdiyi dəstək haqqında nə deyə bilərsiniz?
- Bu müddətdə başda Azərbaycan olmaqla, türk dövlətləri və qardaş xalqlardan böyük dəstək aldıq. Azərbaycanın dəstəyini xüsusilə vurğulayır və bunun danılmaz olduğunu bildiririk. Çünki Azərbaycan bizə ilk dəstək göstərən qardaş ölkəmizdir. Göstərdiyi dəstəyə görə bütün Azərbaycan xalqına təşəkkür edirəm.
- Hatay əhalisinin geridönüşünü təşviq etmək və məşğulluğu artırmaq üçün hansı addımlar atılır?
- İnsanların yaşaması üçün iki əsas şərt var: təhlükəsizlik və məşğulluq. Təəssüf ki, zəlzələ həm yaşayış sahələrinə, həm də istehsal və ticarət həyatına ciddi zərər vurdu. Fəlakətdən sonra şəhərdən təxminən 563 min nəfər təxliyə olunmuşdu. Sonrakı dövrdə həyata keçirilən layihələr nəticəsində insanlar yenidən Hataya qayıtmağa başladılar. Yeni evlər, məktəblər, iş yerləri və infrastruktur yaradıldı.
Hazırda şəhərdən kənarda təxminən 110 min nəfər qalıb və onların da geri dönəcəyinə inanırıq.
- Azərbaycan öz ərazilərini işğaldan azad edəndən sonra bərpa və yenidənqurma işləri ilə paralel olaraq, Qarabağa qayıdış prosesi də sürətlə davam edir. Düzdür, bir tərəfdə zəlzələlər, digər tərəfdə isə işğal nəticəsində zərər görən ərazilər və insanlar var. Lakin hər ikisi də faciədir. Bu baxımdan, Azərbaycanın bərpa və qayıdış təcrübəsini araşdırmaq və ya tətbiq etmək imkanınız, fikriniz olubmu?
- Azərbaycanın Qarabağ uğrunda mübarizəsini dəstəkləyirik. Aparılan bərpa və yenidənqurma işləri, insanların qayıdışı böyük təcrübədir. İnsanların öz yurdlarına qayıtması üçün ilk növbədə təhlükəsizlik təmin olunmalıdır. Sonra yaşayış evləri və istehsal imkanları yaradılmalıdır. İnsan öz vətənini heç vaxt unutmurlar. Əgər vətənində təhlükəsiz yaşaya və işləyə bilirsə, mütləq geri dönəcək.
- Hatay ilə Azərbaycanın bəzi bölgələri qardaşlaşmış şəhər statusundadır. Bu istiqamətdə Azərbaycan şəhərləri ilə yeni sosial, mədəni, iqtisadi əməkdaşlıq layihələri planlaşdırılırmı?
- Hatayın mədəni, iqtisadi və ticari əlaqələr baxımından ilk seçimlərindən biri qardaş Azərbaycan və türk dövlətləridir. Biz Azərbaycan şəhərləri ilə mədəniyyət, turizm, iqtisadiyyat və ticarət sahələrində əməkdaşlığa hazırıq və bunun üçün çalışırıq. Son günlər Özbəkistandan yüksəksəviyyəli nümayəndə heyəti də şəhərimizdə oldu və bu mövzular müzakirə edildi. İnanıram ki, yaxın gələcəkdə müsbət nəticələrini görəcəyik.
- Azərbaycan xalqına Hataydan hansı mesajı vermək istərdiniz?
- Qardaş Azərbaycan xalqına ən səmimi salamlarımızı və sevgilərimizi çatdırırıq. Biz iki dövlət, bir millət olaraq gələcəyə birlikdə və əmin addımlarla irəliləməyə davam edəcəyik.
