Türkiyədə zəlzələ

Türkiyədə zəlzələ bu seysmik aktiv ölkənin əhalisi üçün ən aktual təhlükələrdən biridir. Bir neçə tektonik plitələrin qovşağında yerləşən Türkiyə müntəzəm olaraq yeraltı təkanlarla üzləşir ki, bu da böyük dağıntılara və insan itkilərinə səbəb ola bilər. Son böyük zəlzələ 6 fevral 2023-cü ildə cənub-şərq vilayətlərində baş verib, 50 mindən çox insanın həyatına son qoyub və minlərlə binanı dağıdıb. Bu faciə regionun həssaslığını və effektiv reaksiya sisteminin vacibliyini vurğulayıb.

Türkiyədə zəlzələlərin səbəbləri

Türkiyədə zəlzələlərin səbəbləri ölkənin geoloji quruluşunda gizlənir. Türkiyə dörd əsas tektonik plitənin – Anadolu, Ərəb, Afrika və Avrasiya plitələrinin kəsişməsində yerləşir. Əsas qırılmalar – Şimal Anadolu və Şərq Anadolu qırılmaları – yer qabığının daimi sürüşmələrinə səbəb olur. Yığılan enerji sərbəst buraxıldıqda təkanlar yaranır. Məsələn, Egey dənizində plitələrin subduksiyası ölkənin qərb hissəsində seysmikliyi gücləndirir. Ekspertlər qeyd edir ki, antropogen amil, məsələn, keyfiyyətsiz tikinti nəticələri ağırlaşdırır, lakin əsas səbəb təbii xarakter daşıyır.

Türkiyədə zəlzələlərin tezliyi

Türkiyədə zəlzələlər müntəzəm olaraq baş verir. İllik olaraq 4 baldan yuxarı maqnitudalı təxminən 300 təkan qeydə alınır, onlardan onlarla sakinlər tərəfindən hiss olunur. Güclü zəlzələlər (maqnituda 6–7) hər 5–10 ildən bir, fəlakətli olanlar (7+) isə hər 20–30 ildən bir baş verir. Seysmoloqların məlumatına görə, ən təhlükəli zonalar Anadolu və Egey sahilləridir: İstanbulda yaxın onilliklərdə güclü təkan gözlənilir. 1900-cü ildən bəri 20-dən çox dağıdıcı hadisə baş verib, o cümlədən 1999-cu ildə İzmitdə 17 min insanın həlak olduğu fəlakət.

Xilasetmə xidməti: Türkiyədə AFAD

Təhlükəyə qarşı mübarizə üçün 2009-cu ildə Fövqəladə Halların İdarə Edilməsi Prezidentliyi (AFAD) yaradılıb. Bu xidmət dövlətin fəlakətlərin qarşısının alınması, reaksiya və bərpası üzrə səylərini birləşdirir. AFAD prezidentə tabedir və nazirliklər, yerli hakimiyyət orqanları və beynəlxalq tərəfdaşlarla koordinasiya aparır.

Zəlzələ zamanı AFAD necə işləyir

AFAD çoxsəviyyəli sistem prinsipi ilə fəaliyyət göstərir. Ankaradakı mərkəzi ofis stansiyalar şəbəkəsi vasitəsilə seysmik aktivliyi izləyir. Təkan baş verdikdə "Təcili cavab" planı aktivləşdirilir: itlər, dronlar və ağır texnika ilə 11 axtarış-xilasetmə briqadası yerləşdirilir. Vilayətlərdə (81 filial) yerli qruplar evakuasiya və ilkin yardım üçün işləyir. Xidmət təlimlər keçirir, əhalini öyrədir və tikinti standartlarını tətbiq edir. 2023-cü ildə AFAD minlərlə insanın xilas edilməsini koordinasiya edib, humanitar yardım paylayıb və infrastrukturu bərpa edib. Bu gün AFAD rəqəmsallaşmaya diqqət yetirir: mobil tətbiqlər təkanlar haqqında saniyələrlə xəbərdarlıq edir.

Türkiyədə zəlzələlər qaçılmaz reallıqdır, lakin AFAD ilə ölkə dayanıqlığını gücləndirir. Məlumatlılıq və hazırlıq həyatları xilas edir, seysmik təhlükəsizliyə investisiyaların vacibliyini xatırladır