Pekin-2008 Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi, Azərbaycan Cüdo Federasiyasının vitse-prezidenti Elnur Məmmədli ölkəmizdə keçirilən dünya çempionatının nəticələrini, Azərbaycan cüdosunun gələcəyini, gənc idmançıların inkişafını və Hidayət Heydərovun çıxışını dəyərləndirib.
Oxu.Az-a müsahibəsində Elnur Məmmədli idmançı karyerası ilə federasiya rəhbərliyindəki fəaliyyətinin fərqlərindən, növbəti Olimpiya çempionlarının yetişdirilməsi üçün vacib amillərdən və şəxsi təcrübəsindən danışıb.
- Bakıda keçirilən son dünya çempionatını həm federasiya rəhbərliyinin üzvü, həm də keçmiş idmançı kimi necə qiymətləndirirsiniz?
- Hər iki baxımdan uğurlu çempionat hesab edirəm. Azərbaycan millisinin fərdi yarışlarda yeddi medal qazanması və 93 ölkə arasında üçüncü yeri tutması ciddi göstəricidir. Mənim üçün xüsusilə əhəmiyyətli məqam kişilərin yeddi çəki dərəcəsindən beşində mükafatçı olmağımızdır. Bu, komandanın müxtəlif çəkilərdə rəqabət apara bildiyini göstərir.
Keçmiş idmançı kimi isə yarışa bir qədər fərqli hisslərlə baxırdım. Doğma ölkədə azarkeş dəstəyini hiss etmək gözəldir, amma həmin insanların ümidlərini doğrultmaq məsuliyyəti də var. Tatamiyə çıxan cüdoçularımızın həyəcanını anlayırdım. Federasiya rəhbərliyində təmsil olunan şəxs kimi sevincimə əlavə bir məsuliyyət də qoşulur: bu nəticəni gələcək uğurlar üçün əsas kimi istifadə etməliyik.
- Yarışdan sonra federasiya daxilində nəticələrin təhlili aparıldımı? Hansı istiqamətlərdə dəyişikliklərə ehtiyac gördünüz?
- Çempionatın yekunlarını qiymətləndirdik, əsas nəticələri və qarşıdakı prioritetləri mətbuat konfransında da ictimaiyyətlə bölüşdük. Növbəti mərhələdə diqqət nəticələrin davamlılığına, milli komandaların ehtiyatının genişləndirilməsinə və Los-Anceles Olimpiadasına hazırlığa yönəlir.
Mənim yanaşmam budur ki, təhlil yalnız məğlub olan idmançının çıxışı ilə məhdudlaşmamalıdır. Medal qazanan cüdoçunun da inkişaf etdirə biləcəyi tərəflər var. Hazırlıq planı, taktiki qərarlar, yarış təcrübəsi və həlledici anlarda davranış birlikdə qiymətləndirilməlidir. Dəyişikliklər də hər idmançının ehtiyacına uyğun olmalıdır. Kiməsə daha çox beynəlxalq təcrübə, digərinə müəyyən texniki element üzərində əlavə iş lazım gələ bilər. Əsas məsələ düzgün nəticə çıxarmaq və onu növbəti hazırlıq mərhələsində tətbiq etməkdir.
- İdmançı kimi tatamidə mübarizə aparmaqla federasiya rəhbərliyində qərarlar qəbul etmək arasında ən böyük fərq nədir?
- İdmançı olanda diqqətin əsasən öz hazırlığına, rəqibinə və qarşıdakı görüşə yönəlir. Tatamidə qərarı saniyələr ərzində verirsən, onun düzgün olub-olmadığını da çox vaxt dərhal görürsən. Rəhbərlikdə məsuliyyətin əhatəsi daha genişdir: verdiyin qərar müxtəlif yaş qruplarından olan idmançılara, məşqçilərə və ümumi inkişaf prosesinə təsir edir.
Burada nəticəni görmək üçün bəzən uzun müddət gözləmək lazımdır. Bu gün uşaqların hazırlığı ilə bağlı atılan addımın bəhrəsi illər sonra üzə çıxa bilər. İdmançı təcrübəm insanların ehtiyaclarını anlamaqda mənə kömək edir. Bununla yanaşı, idarəetmədə dinləməyi, mütəxəssislərin fikirlərini müqayisə etməyi və fərdi vəziyyətlə ümumi maraq arasında düzgün tarazlıq qurmağı vacib sayıram.
- Azərbaycan cüdosunda nəticələrin davamlı olması üçün əsas diqqət nəyə yönəldilməlidir: uşaq-gənclər sisteminə, məşqçi hazırlığına, yoxsa beynəlxalq təcrübəyə?
- Bu istiqamətlər bir-biri ilə sıx bağlıdır, amma başlanğıcda uşağın hansı məşqçinin yanında və necə hazırlaşması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İlk illərdə texniki baza, intizam, məşqə münasibət və cüdoya sevgi formalaşır. Həmin mərhələdə düzgün istiqamət alan idmançının sonrakı inkişafı da daha sağlam olur.
Ona görə məşqçinin biliklərinin yenilənməsini uşaq-gənclər sisteminin keyfiyyətindən ayrı düşünmürəm. Beynəlxalq təcrübə isə qazanılmış bacarıqları fərqli rəqiblərlə mübarizədə yoxlamağa imkan verir. Burada yarışların sayı qədər onların vaxtında və məqsədəuyğun seçilməsi də önəmlidir. Məncə, davamlı nəticə üçün uşağın ilk məşqindən milli komandaya qədər keçdiyi bütün mərhələlər arasında əlaqə olmalıdır. Bir mərhələdə görülən yaxşı iş növbəti mərhələdə davam etdirilməlidir.
- Bu gün idmançı kimi yox, federasiya rəhbəri kimi gənclərə baxanda onların hansı səhvləri təkrarlamamasını istərdiniz?
- Ən çox tələskənlikdən uzaq olmalarını istərdim. Gənc idmançı bəzən ilk ciddi uğurdan sonra artıq tam formalaşdığını düşünür, bəzən də bir məğlubiyyəti imkanlarının son həddi kimi qəbul edir. Halbuki inkişaf prosesində hər iki vəziyyət yaşanır. Vacib olan həmin hadisələrin gündəlik işə münasibəti pozmamasıdır.
Olimpiya çempionu kimi deyə bilərəm ki, titul insanın üzərinə əlavə məsuliyyət qoyur. Diqqət artır, amma məşq rejimi, istirahət və öz üzərində çalışma əvvəlki əhəmiyyətini saxlayır. Gənclərə məşqçiləri ilə açıq ünsiyyətdə olmağı, çətinliklərini vaxtında bölüşməyi və özlərini yalnız nəticə ilə qiymətləndirməməyi tövsiyə edərdim. İdmançı uğurunun səbəblərini də, çatışmazlıqlarını da düzgün başa düşəndə daha möhkəm irəliləyir.
- Öz idman karyeranızdan bugünkü cüdoçulara ötürmək istədiyiniz ən vacib dərs nədir?
- Özünə inamın arxasında ciddi hazırlıq dayanmalıdır. Pekində tatamiyə çıxanda qalib gələ biləcəyimə inanırdım. Buna qədər illərlə məşq etmiş, müxtəlif səviyyəli yarışlardan keçmiş, 2007-ci ildə dünya çempionatının gümüş medalını qazanmışdım. Olimpiadaya həmin təcrübə və hazırlığıma güvənərək getmişdim.
Gənclərə ötürmək istədiyim əsas dərs də budur: böyük məqsədə gündəlik işinlə yaxınlaşmalısan. Məşqdə diqqətsiz yanaşdığın bir detal həlledici görüşdə qarşına çıxa bilər. Eyni zamanda, rəqibin adı və titulu sənin öz imkanlarına münasibətini dəyişməməlidir. Ona hörmətlə yanaşmalı, öz hazırlığına da güvənməlisən. Yarış günü bütün diqqətini həmin anda yerinə yetirməli olduğun işə yönəltmək çox vacibdir.
- Azərbaycan cüdosunda növbəti Olimpiya çempionlarının yetişməsi üçün hansı addımlar atılmalıdır?
- Olimpiya çempionluğu üçün hazırlıq illərlə və ardıcıl şəkildə aparılmalıdır. Perspektivli idmançının güclü tərəfləri, inkişaf etdirməli olduğu bacarıqları və fərdi xüsusiyyətləri düzgün müəyyənləşdirilməlidir. Yarış təqvimi, məşq yükü və bərpa elə uzlaşdırılmalıdır ki, cüdoçu əsas starta ən yaxşı vəziyyətdə çatsın.
Olimpiadanın məsuliyyətini yaşamış biri kimi psixoloji hazırlığın əhəmiyyətini də xüsusi vurğulayardım. İdmançı həmin gün gözləntiləri və həyəcanı idarə etməyi bacarmalıdır. Buna yarış təcrübəsi, məşqçi ilə qarşılıqlı etimad və aydın hazırlıq planı kömək edir. Digər tərəfdən, milli komandada sağlam rəqabət olmalıdır. Bir neçə güclü namizədin yetişməsi həm seçim imkanını artırır, həm də idmançıları daim öz üzərində işləməyə sövq edir.
- Uşaq yaşlarından cüdo ilə məşğul olan istedadlı idmançıların itirilməməsi üçün nə etmək lazımdır?
- İlk növbədə, hər uşağın inkişaf tempinin fərqli olduğunu qəbul etməliyik. Kimsə erkən yaşda nəticə göstərir, digəri daha gec formalaşır. Yalnız bugünkü yarış göstəricisinə baxsaq, gələcəkdə uğur qazana biləcək uşağı diqqətdən kənarda qoya bilərik. Onun öyrənmək həvəsinə, məşqə münasibətinə və zamanla necə irəlilədiyinə də baxmaq lazımdır.
Mən yeddi yaşımda cüdoya başlamışam və anamın dəstəyi həyatımda böyük rol oynayıb. Buna görə ailə ilə məşqçinin əlaqəsini çox önəmli sayıram. Uşağın təhsilini, məşq rejimini və yaşına uyğun ehtiyaclarını nəzərə almaq vacibdir. O, məşqə həvəslə gəlməli, çətinlik yaşayanda kömək ala biləcəyini bilməlidir. Erkən yaşda həddindən artıq nəticə təzyiqi yaratmadan məsuliyyət hissini formalaşdırmaq lazımdır.
- Federasiyada qərar verərkən idmançı olduğunuz dövrdə yaşadığınız problemləri xatırlayırsınızmı? Bu təcrübə qərarlarınıza təsir edirmi?
- Əlbəttə, təsir edir. İdmançının yarışdan əvvəl keçirdiyi gərginliyi, ağır hazırlıq dövrünü və istədiyi nəticəni əldə etməyəndə yaşadığı məyusluğu anlayıram. Kənardan görünən nəticənin arxasında çoxlu əmək və müxtəlif çətinliklər dayanır. Bu təcrübə qərar verərkən məsələyə idmançının mövqeyindən də baxmağa kömək edir.
Bununla belə, öz keçdiyim yolu hər kəsə eyni şəkildə tətbiq etməyi düzgün saymıram. İnsanların xarakteri və ehtiyacları fərqlidir, cüdonun özü də inkişaf edir. Ona görə idmançını dinləmək, məşqçi heyətinin və mütəxəssislərin rəyini nəzərə almaq vacibdir. Mənim üçün anlayışla yanaşmaq və tələbkar olmaq bir-birini tamamlayır. İdmançı həm dəstəyi hiss etməli, həm də üzərinə düşən məsuliyyəti aydın bilməlidir.
- Azərbaycan cüdosunda hazırda sizi ən çox narahat edən məsələ nədir?
- Mənim ən həssas yanaşdığım məsələlərdən biri gənc yaşlarda əldə olunan uğurların böyüklər arasında da davam etməsidir. Yeniyetmələr və gənclər səviyyəsində yaxşı nəticə göstərmək böyük ümid yaradır, amma növbəti mərhələdə rəqabətin xarakteri dəyişir. Daha təcrübəli rəqiblərlə qarşılaşmaq, artan tələblərə uyğunlaşmaq və sabit çıxış etmək lazım gəlir.
İstəmərəm ki, perspektivli cüdoçu həmin keçiddə yaşadığı çətinliyi öz imkanlarının tükənməsi kimi qəbul etsin. Bu dövrdə onun hazırlığını, yarış seçimini və özünə inamını diqqətdə saxlamaq vacibdir. Məncə, inkişafımızın mühüm göstəricilərindən biri nə qədər gəncin əsas milli komandada möhkəmlənə bilməsidir. Bu keçidi düzgün qura bilsək, nəticələrimizin gələcəyi barədə də daha inamla danışa bilərik.
- İdmançıya medal qazandıqdan sonra göstərilən diqqət onun nəticə əldə etməsi üçün yaradılan şəraitdən daha çox olurmu?
- Medal qazandıqdan sonra ictimai diqqətin artması təbiidir. İnsanlar qələbəni görür, sevinir, idmançı haqqında daha çox məlumat almaq istəyirlər. Hazırlıq prosesi isə əsasən məşq zalında keçir: məşqçinin gündəlik işi, toplanışlar və nəticəyə aparan digər mərhələlər eyni dərəcədə görünmür. Ona görə görünən diqqətlə hazırlığa verilən dəstəyi birbaşa müqayisə etmək çətindir.
Öz təcrübəmdən bilirəm ki, idmançı üçün uğurdan əvvəl ona inanılması çox qiymətlidir. Çətin dövrdə göstərilən münasibət də yadda qalır. Mənim üçün əsas məsələ dəstəyin ardıcıl olmasıdır. Cüdoçu bilməlidir ki, onun inkişafı izlənilir, ehtiyacları nəzərə alınır və qarşısına qoyulan tələbləri yerinə yetirmək üçün uyğun imkanları var.
- Azərbaycan cüdosunun gələcək Olimpiya çempionu artıq tatamidədir, yoxsa biz hələ onu kəşf etməliyik?
- İnanıram ki, bu gün tatamiyə çıxan idmançılarımız arasında həmin potensiala malik cüdoçular var. Bununla yanaşı, bölgələrdə məşq edən, hələ böyük yarışlarda görünməyən uşaqları da diqqətdə saxlamalıyıq. Gələcək çempion hazırda milli komandanın üzvü də ola bilər, cüdoda ilk addımlarını atan bir uşaq da.
Amma kiminsə üzərinə indidən "mütləq Olimpiya çempionu olacaq" gözləntisini qoymağa tələsməzdim. Bu yolun müxtəlif mərhələləri və sınaqları var. Bizim işimiz istedadı vaxtında görmək, onun inkişafını izləmək və uyğun imkan yaratmaqdır. Mən özüm də vaxtilə böyük məqsədi olan balaca bir cüdoçu olmuşam. Ona görə uşağın arzusuna ciddi yanaşmağın və həvəsini qorumağın əhəmiyyətini yaxşı anlayıram.
- Hidayət Heydərovun əsas problemi sizin fikrinizcə nədir?
- Hidayətin çıxışını bir "əsas problem"lə izah etməzdim. O, yüksək səviyyədə nəyə qadir olduğunu sübut etmiş idmançıdır. Bununla yanaşı, Olimpiya çempionundan hər yarışda eyni nəticəni gözləmək doğru olmaz. Mən özüm bu məsuliyyəti yaşamışam və böyük uğurdan sonra idmançıya münasibətdə gözləntilərin necə artdığını anlayıram.
Onun çıxışına konkret görüşlərin və hazırlıq prosesinin peşəkar təhlili əsasında yanaşmaq lazımdır. Məşqçi heyəti ilə birlikdə hansı məqamların təkmilləşdirilməli olduğu müəyyənləşdirilməlidir. Hidayətə münasibətdə həm tələbkarlığı, həm də etimadı vacib sayıram. Məqsəd onun ən yaxşı cüdosunu davamlı göstərməsinə kömək etməkdir. Bunun üçün idmançının öz məsuliyyətini dərk etməsi, açıq ünsiyyət və düzgün qurulmuş hazırlıq prosesi əhəmiyyətlidir.
- Elnur Məmmədlinin təcrübəsindən istifadə edərək növbəti Olimpiya çempionunu yetişdirmək daha çətindir, yoxsa daha asan?
- Təcrübədən düzgün istifadə olunanda bəzi çətinlikləri əvvəlcədən görmək və müəyyən səhvlərin qarşısını almaq mümkün olur. Bu mənada gənc idmançının yolunu asanlaşdırmaq olar. Mən yarışın məsuliyyəti, həlledici görüşə yanaşma və özünə inam barədə şəxsi təcrübəmi bölüşə bilərəm. Bunları həmin hissləri yaşamış birindən eşitmək cüdoçu üçün faydalıdır.
Bununla belə, hər idmançının xarakteri, texniki imkanları və inkişaf yolu fərqlidir. Mənə kömək etmiş yanaşmanın ona necə uyğunlaşdırılacağını məşqçilərlə birlikdə düşünmək lazımdır. Olimpiya çempionluğuna gedən yolda idmançının zəhməti, məşqçinin peşəkarlığı və yaradılan şərait bir-birini tamamlayır. Mənim üçün təcrübəmin ən dəyərli nəticəsi yeni nəslin inkişafına real fayda verməsidir.