11 sentyabr 2001-ci il terror aktları: dünya tarixini dəyişən gün

11 sentyabr 2001-ci ildə müasir tarixin ən böyük terror hücumu baş verdi. Dünyada "9/11 faciəsi" kimi tanınan bu hadisə, ABŞ-da törədilən koordinasiyalı hücumlar seriyası ilə minlərlə insanın həyatına son qoydu, qlobal təhlükəsizlik sistemini tamamilə dəyişdi və beynəlxalq siyasətə yeni istiqamət verdi.

9/11 faciəsinin xronologiyası: hadisələr necə cərəyan etdi?

11 sentyabr səhəri "Əl-Qaidə" ekstremist təşkilatı ilə əlaqəli olan 19 terrorist ABŞ-ın şərq sahili səmalarında dörd kommersiya sərnişin təyyarəsini qaçırdı. Onların məqsədi ABŞ-ın iqtisadi və siyasi gücünün əsas rəmzlərini vurmaq idi.

- 08:46 - qaçırılan ilk təyyarə ("American Airlines" reys 11) Nyu-Yorkdakı Ümumdünya Ticarət Mərkəzinin (ÜTM) Şimal qülləsinə çırpıldı.

- 09:03 - ikinci layner ("United Airlines" reys 175) milyonlarla televiziya tamaşaçısının gözü qarşısında ÜTM-nin Cənub qülləsinə daxil oldu.

- 09:37 - üçüncü təyyarə ("American Airlines" reys 77) Vaşinqtonda ABŞ Müdafiə Nazirliyinin qərargahı olan Pentaqon binasının üzərinə düşdü.

- 10:03 - dördüncü təyyarə ("United Airlines" reys 93) Pensilvaniya ştatında boş bir sahəyə düşdü. Bu reysin sərnişinləri telefon vasitəsilə hadisələrdən xəbər tutaraq terroristlərə müqavimət göstərmiş və beləliklə Kapitoliyə yaxud Ağ Evə ediləcək hücumun qarşısını almışdılar.

ÜTM Əkiz qüllələrinin dağılması

Nyu-Yorkdakı fəlakət sürətlə böyüdü. Daşıyıcı konstruksiyaların ciddi zədələnməsi və tonlarla yanan təyyarə yanacağının törətdiyi güclü yanğın səbəbindən göydələnlər dözə bilmədi. Saat 09:59-da Cənub qülləsi, 10:28-də isə Şimal qülləsi tamamilə çökdü. Nəhəng kül və dağıntı buludu Aşağı Manhetteni bürüdü. Bir qədər sonra, yaranan yanğınlar nəticəsində kompleksin üçüncü binası - 47 mərtəbəli ÜTM-7 qülləsi də uçdu.

Fəlakətin qurbanları və iqtisadi zərərləri

Terror aktları nəticəsində 2977 insan (19 terrorist istisna olmaqla) həyatını itirdi. Həlak olanlar arasında dünyanın onlarla ölkəsinin vətəndaşları var idi. Fövqəladə hallar xidmətləri böyük itkilər verdi: Nyu-York 343 yanğınsöndürən və insanları təxliyə etmək üçün hadisə yerinə ilk çatan 70-dən çox polis əməkdaşını itirdi.

Böyük insan tələfatı ilə yanaşı, bu terror aktları iqtisadiyyata da ağır zərbə vurdu. ABŞ-ın fond bazarları bir neçə günlüksə bağlandı, Nyu-Yorkun maliyyə sektoru isə milyardlarla dollar zərər çəkdi.

11 sentyabr dünyanı necə dəyişdi?

9/11 hadisələri dünya tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Hücumlara cavab olaraq ABŞ administrasiyası "Terrora qarşı müharibə" elan etdi.

- Təhlükəsizlik islahatı: ABŞ-da Daxili Təhlükəsizlik Nazirliyi yaradıldı, bütün dünyada isə aviasiya sərnişinlərinin yoxlanılması qaydaları birdəfəlik sərtləşdirildi.

- Geosiyasi dəyişikliklər: Bu faciə Əfqanıstan və İraqda hərbi kampaniyaların başlamasına səbəb oldu və Yaxın Şərqin siyasi xəritəsini tamamilə yenidən formalaşdırdı.

11 sentyabr terror aktları ABŞ üçün dərin bir milli travma, bəşəriyyət üçün isə beynəlxalq terrorizmə qarşı qlobal əməkdaşlığın vacibliyini xatırladan mühüm bir dərs olaraq qalmaqdadır.