31 Mart - Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü
Hər il martın 31-i Azərbaycanda "Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü" kimi qeyd olunur. Bu gün 1918-ci ildə erməni daşnak qüvvələri tərəfindən azərbaycanlılara qarşı törədilən kütləvi qətliamların anım günüdür. Tarixi sənədlərə və şahid ifadələrinə əsasən, bu hadisələr zamanı minlərlə azərbaycanlı dinc sakin – qadınlar, uşaqlar və yaşlılar da daxil olmaqla – amansızcasına qətlə yetirilib, şəhər və kəndlər dağıdılıb, mədəni-tarixi abidələr məhv edilib. Bu faciə Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin izlər buraxmış və milli kimliyin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.
Tarixi Arxa Plan
1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən soyqırım hadisələri Rusiya İmperiyasının süqutundan sonra yaranmış xaos və siyasi boşluq dövrünə təsadüf edir. Bolşeviklər və erməni daşnaklar ittifaqı quraraq Bakıda və ətraf bölgələrdə hakimiyyəti ələ keçirməyə çalışırdılar. Bu məqsədlə, erməni silahlı birləşmələri azərbaycanlı əhaliyə qarşı sistemli şəkildə hücumlar təşkil etmişdilər. Bakı, Şamaxı, Quba, Gəncə, Qarabağ və digər bölgələrdə törədilən qətliamlar nəticəsində on minlərlə insan həyatını itirmiş, yüzlərlə yaşayış məntəqəsi yerlə-yeksan edilmişdir.
Quba şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilmiş kütləvi məzarlıqlar bu faciənin miqyasını bir daha təsdiqləyir. Tarixçilərin hesablamalarına görə, yalnız Qubada 10 mindən çox insan qətlə yetirilib. Bakıda isə Stepan Şaumyanın rəhbərlik etdiyi bolşevik-daşnak qüvvələri tərəfindən 12 mindən artıq azərbaycanlı öldürülüb.
Soyqırımın Səbəbləri
Soyqırımın kökündə etnik və siyasi ziddiyyətlər dayanırdı. Erməni daşnakları "Böyük Ermənistan" ideyasını həyata keçirmək üçün azərbaycanlıları öz tarixi torpaqlarından qovmağa və bölgədə etnik təmizləmə siyasəti aparmağa çalışırdılar. Bolşeviklər isə bu prosesdə öz siyasi maraqlarını güdmək məqsədilə daşnaklarla əməkdaşlıq edirdilər. Azərbaycanlılar isə bu dövrdə mütəşəkkil orduya və güclü müdafiə mexanizminə malik olmadıqlarından, müdafiəsiz qalmışdılar.
Rəsmi Tanınma və Anım
Uzun illər boyu bu hadisələr SSRİ dövründə gizli saxlanılmış, soyqırım faktı ört-basdır edilmişdir. Yalnız Azərbaycanın müstəqillik qazanmasından sonra – 1998-ci ildə Prezident Heydər Əliyevin fərmanı ilə 31 Mart rəsmi olaraq "Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü" kimi qeyd olunmağa başlanmışdır. Bu qərar həm tarixi həqiqətlərin bərpası, həm də gələcək nəsillərin bu faciədən ibrət alması üçün atılmış mühüm addım olmuşdur.
Hər il bu gün Azərbaycanda matəm mərasimləri keçirilir, qurbanların xatirəsi yad edilir və soyqırımın beynəlxalq səviyyədə tanınması üçün maarifləndirmə işləri aparılır. Eyni zamanda, bu hadisələr Azərbaycan xalqının birliyinin və müstəqilliyinin nə qədər böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini bir daha xatırladır.
Nəticə
31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü təkcə keçmişin faciəli səhifəsi deyil, həm də xalqın öz tarixinə sahib çıxmasının və gələcəyini qorumaq üçün verdiyi mübarizənin simvoludur. Bu gün Azərbaycan cəmiyyəti keçmişdən dərs alaraq, sülhə və ədalətə əsaslanan bir dünya nizamı üçün səylərini davam etdirir. Tarixin bu qara səhifəsi unudulmur, anılır və gələcək nəsillərə ötürülür ki, belə faciələr bir daha təkrarlanmasın.
