"Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyi (ANAMA)" teqi üzrə xəbərlər
Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyi (ANAMA) — ölkə ərazilərini minalardan və partlamamış döyüş sursatlarından (PDS) təmizləmək, həmçinin müharibənin partlayıcı qalıqları ilə bağlı riskləri minimuma endirmək üçün yaradılmış dövlət qurumudur. ANAMA-nın rəsmi saytından (anama.gov.az), Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyindən və BMT və ÜGT kimi beynəlxalq təşkilatlardan əldə edilən rəsmi məlumatlara əsaslanaraq demək olar ki, agentlik azad edilmiş ərazilərdə təhlükəsizliyin bərpasında və əhalinin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsində əsas rol oynayır. 2025-ci ilin aprel ayına olan vəziyyətə görə ANAMA Azərbaycanın ən kəskin humanitar problemlərindən birinin həllində vacib alət olaraq qalmaqdadır.
Yaranma tarixi
ANAMA 18 iyul 1998-ci ildə Prezident Heydər Əliyevin 854 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Ərazilərinin Minatəmizlənməsi üzrə Milli Agentlik kimi təsis edilmişdir. İlkin olaraq o, Birinci Qarabağ müharibəsi (1988-1994) nəticəsində yaranan mina təhlükəsi ilə mübarizə aparmaq üçün Azərbaycan hökuməti və BMT-nin İnkişaf Proqramının (UNDP) birgə layihəsi kimi yaradılmışdı. 1999-cu ildə UNDP ilə maliyyələşdirmə və texniki dəstəyi təmin edən ikitərəfli müqavilə imzalanmışdır.
2021-ci ilin yanvarında ANAMA yenidən təşkil edildi: Prezident İlham Əliyevin Fərmanı ilə o, əvvəlki qurumun hüquqi varisi olaraq Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyi adlı publik hüquqi şəxsə çevrildi. Bu addım İkinci Qarabağ müharibəsindən (2020-ci il) sonra minatəmizləmə ehtiyacının artmasını əks etdirirdi, çünki işğal dövründə sıx minalanmış geniş ərazilər Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdı.
Missiya və vəzifələr
ANAMA-nın saytında dərc edilmiş nizamnaməyə əsasən, agentliyin əsas missiyası aşağıdakı yollarla vətəndaşların təhlükəsizliyini təmin etməkdir:
Minaların və PDS-lərin aşkarlanması və zərərsizləşdirilməsi.
Mina təhlükəsi haqqında maarifləndirmə proqramlarının (Mine Risk Education) keçirilməsi.
Müdafiə Nazirliyi və FHN daxil olmaqla digər qurumlarla minatəmizləmə işlərinin əlaqələndirilməsi.
İnfrastrukturun bərpasına və məcburi köçkünlərin (MK) qayıdışına dəstək.
2020-ci ildən sonra ANAMA Qarabağın azad edilmiş ərazilərinin təmizlənməsinə diqqət yetirdi. Agentliyin məlumatlarına görə, 2020-ci ilin noyabrından 2025-ci ilin martına qədər 30 min piyada əleyhinə və 17 min tank əleyhinə mina daxil olmaqla 100 mindən çox partlayıcı obyekt zərərsizləşdirilib.
Struktur və resurslar
ANAMA 2021-ci ildə təyin edilmiş sədr Vüqar Süleymanovun rəhbərlik etdiyi idarə heyəti tərəfindən idarə olunur. Qərargah Bakıda yerləşir, əməliyyat mərkəzləri isə Horadiz, Tərtər, Ağcabədi və digər rayonlarda yerləşir. Agentlikdə sapyorlar, mühəndislər və təlim mütəxəssisləri daxil olmaqla yüzlərlə əməkdaş çalışır.
Texniki təchizata mexanikləşdirilmiş minatəmizləmə maşınları (məsələn, Xorvatiyanın DOK-ING şirkətindən), əl detektorları, dronlar və mina axtaran itlər daxildir. Maliyyələşdirmə dövlət büdcəsindən (Maliyyə Nazirliyinin məlumatlarına görə, 2024-cü ildə təxminən 100 milyon manat və ya 58 milyon dollar ayrılıb) və UNDP və Aİ kimi beynəlxalq donorlardan daxil olur.
2025-ci il üçün fəaliyyət
2025-ci ilin aprel ayına olan vəziyyətə görə ANAMA azad edilmiş ərazilərdə aktiv şəkildə işləyir. Agentliyin saytında dərc edilmiş 2025-ci ilin mart ayı üçün aylıq hesabata əsasən, 2020-ci ilin noyabrından bəri 155 min hektardan çox ərazi təmizlənib. Təkcə mart ayında Xocavənd rayonunda aşkar edilmiş özəl hazırlanmış partlayıcı qurğular da daxil olmaqla 1,5 min mina və PDS zərərsizləşdirilib.
Bakıda keçiriləcək COP29-a (noyabr 2025) hazırlıq xüsusi diqqət mərkəzindədir, burada ANAMA obyektləri partlayıcı qalıqların olub-olmamasına yoxlayaraq təhlükəsizliyi təmin edir. Eyni zamanda, agentlik yeni hadisələri qeydə alır: 5 aprel 2025-ci ildə ANAMA əməkdaşı Cəbrayıl rayonunda minaya düşüb, bu da təhlükənin hələ də qaldığını vurğulayır.
Problemin miqyası
Azərbaycan dünyanın ən çox minalanmış ölkələrindən biri hesab olunur. ANAMA-nın qiymətləndirmələrinə görə, 2020-ci ildən sonra azad edilmiş ərazilərdə işğal dövründə qoyulmuş təxminən 1,5 milyon mina qalıb. Azərbaycan XİN-in 2024-cü il hesabatında göstərildiyi kimi, 2020-ci ilin noyabrından bəri mina hadisələrinin qurbanları mülki şəxslər və sapyorlar daxil olmaqla 350-dən çox insan olub. Ermənistandan dəqiq mina sahələri xəritələrinin olmaması işi çətinləşdirir və kəşfiyyata və təcrübəyə əsaslanmağa məcbur edir.
Beynəlxalq əməkdaşlıq
ANAMA beynəlxalq tərəfdaşlarla aktiv əməkdaşlıq edir. 2024-cü ildə agentlik texnologiyaların mübadiləsi üçün Cenevrə Humanitar Minatəmizləmə Mərkəzi (GICHD) ilə memorandum imzalayıb. Həmçinin Türkiyə və Böyük Britaniya ilə sapyorların təlimi və avadanlıq tədarükü daxil olmaqla birgə layihələr həyata keçirilir. 2023-cü ilin noyabrında Bakıda keçirilən II Beynəlxalq Minatəmizləmə Seminarında ANAMA mina sahələri haqqında məlumatların təhlili üçün süni intellektin istifadəsi kimi innovasiyalarını təqdim edib.
Sosial əhəmiyyət
ANAMA-nın işi birbaşa məcburi köçkünlərin qayıdışı ilə bağlıdır. Təmizlənmiş ərazilər kəndlərin, yolların və kənd təsərrüfatı torpaqlarının bərpasına imkan verir. Məsələn, 2021-2023-cü illərdə Zəngilan rayonunun minalardan təmizlənməsi artıq yüzlərlə ailənin yaşadığı "ağıllı kəndlər" layihəsinə start verdi. Mina təhlükəsizliyi proqramları məktəblilər də daxil olmaqla 500 mindən çox insanı əhatə edib ki, bu da təsadüfi partlayış riskini azaldır.
Perspektivlər
2025-2030-cu illər üçün ANAMA əməliyyatların mexanikləşdirilməsini artırmağı, robotexnikanı tətbiq etməyi və artıq personalın 10%-ni təşkil edən qadın-sapyorların sayını artırmağı planlaşdırır. 2025-ci ilin martında çətin ərazilərdə minaların axtarışı üçün istilik görüntüləyiciləri olan yeni dronların sınaqları başlayıb. Agentliyin strategiyasında göstərildiyi kimi, məqsəd 2030-cu ilə qədər əsas yaşayış və iqtisadi əraziləri təmizləməkdir.
